Đau đầu mất ngủ là bệnh gì? Nguyên nhân và giải pháp điều trị

Tại Bệnh viện Quân y 175, mỗi ngày có đến hàng trăm bệnh nhân tìm đến khoa Nội Thần kinh, gần một nửa trong số đó gặp tình trạng đau đầu kèm mất ngủ kéo dài. Liệu bạn có từng là một trong số đó? Từng nằm trằn trọc suốt đêm vì những cơn đau âm ỉ, để rồi sáng hôm sau cơ thể mệt mỏi, tinh thần uể oải, không thể tập trung?

Đau đầu mất ngủ là tình trạng phổ biến ở cả người trẻ, trung niên lẫn người lớn tuổi, đôi khi chỉ xuất phát từ thói quen sinh hoạt, nhưng cũng có nguy cơ là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang suy nhược hoặc tiềm ẩn bệnh lý. Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp xử lý cơn đau đúng cách, ngủ ngon hơn và bảo vệ sức khỏe lâu dài. Hãy cùng Dược Bình Đông tìm hiểu chi tiết!

1. Vì sao đau đầu gây mất ngủ? Yếu tố suy nhược tác động như thế nào?

Đau đầu mất ngủ là tình trạng rối loạn sức khỏe thường gặp, phản ánh sự suy nhược của cơ thể. Người bệnh có thể bị đau nửa đầu, vùng đỉnh đầu hoặc sau gáy. Cơn đau xuất hiện với nhiều mức độ khác nhau, từ âm ỉ, nhói buốt cho đến châm chích dữ dội, kéo dài vài phút đến nhiều ngày. Chính những cơn đau này khiến người bệnh trằn trọc, khó vào giấc, mất ngủ. 

Thực tế, nhức đầu – giấc ngủ có mối liên hệ chặt chẽ vì đều chịu sự điều khiển não bộ. Vùng dưới đồi – nơi kiểm soát nhịp sinh học, cảm nhận cơn đau, sẽ điều hòa giấc ngủ thông qua nhân trên chéo (SCN). Khi vùng này rối loạn, chu kỳ ngủ – thức sẽ bị gián đoạn, dễ gây đau ở đầu, từ đó làm giấc ngủ kém chất lượng.

Mặt khác, mất ngủ còn tác động ngược lại, khiến cơn đau đầu thêm nghiêm trọng. Ở người bị đau nửa đầu, tình trạng thiếu giấc làm rối loạn chất dẫn truyền thần kinh, giảm ngưỡng chịu đau, khiến cơn đau dễ tái phát, đồng thời khó kiểm soát hơn.

Nhức đầu dẫn tới khó vào giấc

Để nhận biết rõ, nếu nguyên nhân xuất phát từ suy nhược, ngoài đau đầu mất ngủ, người bệnh thường xuất hiện thêm nhiều dấu hiệu đặc trưng khác như:

• Mệt mỏi kéo dài, uể oải, thiếu sức sống, da dẻ xanh xao.
• Dễ mắc các bệnh thông thường như cảm lạnh, cảm cúm, viêm đường hô hấp.
• Khó ngủ, ngủ chập chờn dẫn đến suy giảm trí nhớ, khó tập trung.
• Tâm lý thay đổi thất thường, dễ cáu gắt, lo âu, bi quan, nguy cơ stress, trầm cảm.
• Sụt cân bất thường, chán ăn, cơ thể thiếu dinh dưỡng, suy kiệt dần.

Hơn nữa, suy nhược cơ thể dễ tạo thành vòng luẩn quẩn, cơ thể yếu gây nhức đầu, khó ngủ – tình trạng này lại làm suy nhược nặng hơn. Vòng xoáy này thường gặp ở người trung niên, cao tuổi hoặc người sống trong môi trường áp lực kéo dài.

Người trung niên thường nhức vùng đầu kèm theo khó vào giấc, ăn không ngon miệng.

Đau nhức đầu mất ngủ còn bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố sinh lý. Tin vui là phần lớn những nguyên nhân này có thể cải thiện, nếu ta chủ động điều chỉnh lối sống hằng ngày:

• Stress, lo âu kéo dài làm rối loạn serotonin cùng melatonin, gây khó ngủ, mất ngủ đau đầu.
• Thói quen thức khuya, dùng điện thoại trước khi ngủ khiến ánh sáng xanh ức chế melatonin, làm giấc ngủ chập chờn, não không được nghỉ ngơi dẫn đến mệt mỏi, đau vùng đầu.
• Uống nhiều rượu bia, cà phê, hút thuốc lá kích thích thần kinh, làm giấc ngủ kém chất lượng, đau ở đầu dai dẳng.
• Làm việc quá sức, ngồi sai tư thế, ít vận động khiến cơ xương căng cứng, máu lưu thông kém, gây nhức đầu khó ngủ.
• Quá trình lão hóa làm suy giảm tuần hoàn máu và chức năng thần kinh, khiến giấc ngủ kém sâu, dễ thức giấc.
• Thời tiết, ánh sáng mạnh hoặc tiếng ồn cũng tác động đến thần kinh, gây nhức đầu và rối loạn giấc ngủ.

Ngoài ra, tình trạng mất ngủ đau đầu còn có thể xuất phát từ những nguyên nhân khác. Chẳng hạn như tác dụng phụ của một số loại thuốc, chế độ ăn uống thiếu dinh dưỡng (vitamin B12, sắt, magie…), thói quen bỏ bữa, bị mất nước cũng khiến cơ thể mệt mỏi, dễ nhức đầu kèm khó ngủ.

Ở nữ giới, đau đầu mất ngủ thường xuất hiện nhiều hơn nam giới do sự thay đổi nội tiết tố, khi hormone dao động mạnh, gây mất cân bằng trong cơ thể. Nhất là vào những giai đoạn như hành kinh, mang thai hay bước vào thời kỳ mãn kinh. Trong đó, đau nhức đầu khi đến kỳ kinh nguyệt hay giai đoạn mãn kinh là tình huống phổ biến.

Nếu tình trạng nhức đầu mất ngủ kéo dài, cơ thể sẽ nhanh chóng rơi vào mệt mỏi, suy nhược thần kinh, giảm sức đề kháng. Lâu dần, người bệnh còn có nguy cơ đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng khác như rối loạn tim mạch, huyết áp hay trầm cảm. 

Vì vậy, bạn cần theo dõi kỹ các dấu hiệu giúp kịp thời xử lý, tham khảo thêm những cách cải thiện an toàn tại nhà trong phần tiếp theo.

2. Hay đau đầu mất ngủ là bệnh gì?

2.1. Dấu hiệu cần thăm khám ngay

Như đã đề cập, đau đầu kèm mất ngủ có thể được cải thiện khi bạn điều chỉnh lối sống. Tuy nhiên, không phải lúc nào tình trạng này cũng chỉ là tạm thời do thói quen sinh hoạt không phù hợp. Nếu triệu chứng ngày càng nặng hoặc xuất hiện những dấu hiệu bất thường sau, bạn cần đi khám ngay:

• Đau đầu kéo dài liên tục từ 3-4 ngày mà không thuyên giảm.
• Cơn đau tăng dần, không đáp ứng với thuốc giảm đau thông thường.
• Đau đầu kèm sốt cao, buồn nôn, nôn mửa.
• Cứng cổ, khó xoay hay vận động vùng cổ.
• Mất thăng bằng, đi đứng loạng choạng, dễ té ngã, tê yếu tay chân.

Mất thăng bằng, đi đứng loạng choạng là dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm khi đau đầu kèm mất ngủ

Khi gặp những triệu chứng này, bạn tuyệt đối không nên chủ quan vì đây có nguy cơ là dấu hiệu cảnh báo của bệnh lý nguy hiểm. Nguy cơ càng cao hơn, nếu tình trạng đi kèm các biểu hiện đặc trưng khác – sẽ được trình bày ngay phần tiếp theo.

2.2. Bệnh nào gây đau đầu mất ngủ?

Nếu bạn đã thay đổi thói quen sinh hoạt mà tình trạng đau đầu mất ngủ vẫn không cải thiện, hãy thật cẩn trọng. Đây thường là triệu chứng cảnh báo nhiều bệnh lý tiềm ẩn, cần được thăm khám sớm, tránh biến chứng:

• Rối loạn giấc ngủ (như ngủ ngáy hoặc ngưng thở khi ngủ, nghiến răng khi ngủ,…) làm thức giấc giữa đêm, ngủ không sâu. Khi chu kỳ giấc ngủ bị gián đoạn liên tục, cơ thể rơi vào tình trạng căng thẳng kéo dài, dẫn tới các cơn đau đầu, đặc biệt vào buổi sáng.
• Các bệnh như tiểu đường, thiếu máu não, tăng huyết áp, suy nhược thần kinh, lupus ban đỏ hay rối loạn tiền đình làm giấc ngủ kém chất lượng, gây nhức đầu.
• Trầm cảm, rối loạn lo âu kéo dài làm người bệnh khó ngủ, tinh thần sa sút và nhức đầu thường xuyên.
• Viêm xoang gây đau nửa đầu, dễ kéo theo mất ngủ.
• Đau nửa đầu (migraine), đặc biệt ở phụ nữ (tỷ lệ cao gấp ba lần nam giới) kèm theo buồn nôn, nhạy cảm ánh sáng khiến người bệnh khó ngủ và dễ thức giấc.
• U não thường được cảnh báo khi cơn đau đầu kéo dài trên một tháng.

Ngoài ra, còn nhiều nguyên nhân khác cũng dẫn đến đau đầu kèm mất ngủ. Điển hình như nhiễm trùng não, viêm màng não, sốt cao, tăng men gan, suy thận, nhiễm độc, bệnh lý vùng hàm mặt – cột sống cổ, tai biến mạch máu não hay nhiễm virus.

2.3. Chẩn đoán

Để tìm ra nguyên nhân chính xác của đau đầu mất ngủ, bác sĩ sẽ tiến hành từng bước kiểm tra, giúp loại trừ bệnh nguy hiểm cũng như đưa ra hướng điều trị phù hợp.

• Khai thác bệnh sử, các triệu chứng lâm sàng.
• Xét nghiệm máu kết hợp đánh giá nội tiết tố.
• Chụp CT hoặc MRI não nhằm loại trừ tổn thương thực thể.
• Đo đa ký giấc ngủ (Polysomnography) giúp phát hiện rối loạn như ngưng thở khi ngủ.
• Các kiểm tra khác tùy từng trường hợp như đo điện não đồ hoặc siêu âm Doppler mạch máu não.

Sau khi có kết quả chính xác, bạn sẽ có được hướng điều trị bệnh phù hợp hơn, từ điều chỉnh lối sống, dùng thuốc, vật lý trị liệu cho đến các phương pháp hỗ trợ khác như châm cứu, thư giãn thần kinh, điều trị chuyên sâu tùy bệnh nền.

3. Đau đầu mất ngủ phải làm sao?

3.1. Phương pháp giảm đau, hỗ trợ giấc ngủ tại nhà

Trong những trường hợp đau đầu kèm mất ngủ do suy nhược hoặc do thói quen sinh hoạt, bạn hoàn toàn tự áp dụng được một số biện pháp đơn giản giúp giảm đau, dễ ngủ hơn. Các cách dưới đây giúp thư giãn thần kinh, tăng tuần hoàn máu, cải thiện giấc ngủ tự nhiên:

• Massage nhẹ nhàng vùng đầu, trán, cổ, vai gáy theo vòng tròn nhằm tăng lưu thông máu, giảm căng cơ, làm dịu cơn đau.
• Thoa tinh dầu bạc hà ở vùng thái dương giúp dịu cơn đau, đồng thời mang lại sự tỉnh táo, sảng khoái.
• Chườm nóng khi đau nhức do căng cơ bằng khăn ấm hoặc túi chườm giúp làm giãn cơ và giảm khó chịu.
• Chườm lạnh trong trường hợp đau nhẹ do viêm xoang, giúp co mạch, giảm áp lực, làm dịu cơn đau (không đặt đá trực tiếp lên da).
• Nghỉ ngơi ở nơi yên tĩnh, thoáng mát, ánh sáng dịu giúp thư giãn, dễ dàng vào giấc hơn.

Nghỉ ngơi đúng cách trong không gian yên tĩnh giúp cơ thể thư giãn, hỗ trợ cải thiện tình trạng đau đầu và mất ngủ

Bạn nên sử dụng thuốc giảm đau thông thường theo đúng hướng dẫn của bác sĩ. Tuyệt đối không nên lạm dụng, bởi việc dùng quá liều hoặc kéo dài sẽ gây tác dụng phụ, ảnh hưởng đến sức khỏe.

Bên cạnh việc giảm đau, bạn nên áp dụng thêm một số phương pháp đơn giản như:

• Uống nước gừng ấm hoặc trà thảo mộc (như hoa cúc, bạc hà) làm dịu thần kinh, hỗ trợ giấc ngủ.
• Tắm nước ấm hoặc ngâm chân bằng nước ấm trước khi đi ngủ nhằm thư giãn, dễ chìm vào giấc hơn.
• Dành thời gian nghỉ ngơi, hít thở sâu hoặc thiền nhẹ sẽ giảm căng thẳng, hỗ trợ ngủ ngon, hạn chế đau nhức đầu tái phát.

Mặt khác, chúng ta nên hạn chế sử dụng điện thoại, máy tính hay tivi vào buổi tối, bởi ánh sáng xanh dễ làm rối loạn giấc ngủ. Đồng thời, tránh uống cà phê, rượu bia hoặc các chất kích thích khác vì chúng có nguy cơ khiến cơn đau nặng thêm, gây khó ngủ hơn.

Song song đó, bạn có thể tham khảo thực phẩm bảo vệ sức khỏe Bát Tiên Bình Đông, được bào chế từ các thảo dược quý như Đương quy, Thục địa, Phục linh, Hoài sơn… sản xuất theo tiêu chuẩn GMP hiện đại. Sản phẩm giúp bồi bổ cơ thể, hỗ trợ giảm mệt mỏi, đồng thời mang lại giấc ngủ sâu tự nhiên hơn, từ đó cải thiện các cơn đau đầu mất ngủ.

3.2. Điều trị bằng phương pháp Tây Y và Đông Y

Tùy vào nguyên nhân gây bệnh, cả Tây y hay Đông y đều giúp kiểm soát triệu chứng đau nhức đầu kèm mất ngủ, đồng thời hỗ trợ cải thiện sức khỏe tổng thể.

• Tây Y sẽ dùng thuốc giảm đau (paracetamol, ibuprofen…) kết hợp thuốc hỗ trợ giấc ngủ hoặc an thần (melatonin, benzodiazepin…). Tất cả cần tuân theo chỉ định của bác sĩ, đảm bảo an toàn.
• Đông Y kết hợp thảo dược an thần, giảm đau với các phương pháp châm cứu, bấm huyệt, giúp lưu thông khí huyết, làm dịu cơn đau, cải thiện giấc ngủ tự nhiên.

Lưu ý rằng mọi phương pháp điều trị đều cần có sự chỉ định của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc hay áp dụng các biện pháp trị liệu khi chưa được hướng dẫn cụ thể, tránh rủi ro cho sức khỏe.

4. Thói quen tốt giúp hạn chế, ngăn ngừa tình trạng đau đầu mất ngủ

Phòng bệnh luôn quan trọng hơn chữa bệnh. Duy trì thói quen sống lành mạnh không chỉ giúp cải thiện giấc ngủ, giảm tình trạng đau nhức đầu mà còn ngăn ngừa suy nhược cơ thể, tăng sức đề kháng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.

• Ngủ đủ giấc, đúng giờ bằng cách ngủ trước 23h, duy trì 7-8 tiếng mỗi ngày.
• Giữ tinh thần lạc quan, cân bằng giữa công việc nghỉ ngơi, áp dụng các biện pháp thư giãn, giảm căng thẳng.
• Tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, ưu tiên vận động ngoài trời để tăng tuần hoàn máu, cải thiện sức đề kháng, giúp ngủ ngon hơn.
• Uống đủ 2-2,5 lít nước mỗi ngày hỗ trợ chuyển hóa, tránh mất nước gây đau nhức đầu.
• Ăn uống khoa học, bổ sung thực phẩm giàu dinh dưỡng; dùng thêm hoạt chất từ bạch quả hoặc việt quất hỗ trợ tuần hoàn não, giảm đau nhức đầu và cải thiện giấc ngủ.

Bạn nên chủ động thăm khám sức khỏe định kỳ nhằm theo dõi tình trạng cơ thể. Nếu xuất hiện những dấu hiệu bất thường, hãy đi khám ngay, tránh tiến triển nặng hơn.

Thăm khám bác sĩ ngay sẽ phòng ngừa biến chứng

Bên cạnh việc xây dựng thói quen tốt, bạn cũng cần loại bỏ những hành vi gây hại cho sức khỏe. Thức khuya, làm việc quá sức, lạm dụng cà phê, rượu bia, thuốc lá hay ăn nhiều đồ dầu mỡ, thức ăn nhanh đều khiến tình trạng đau vùng đầu và mất ngủ trở nên nghiêm trọng hơn.

5. Tổng kết

Đau nhức đầu mất ngủ là tình trạng phổ biến nhưng hoàn toàn kiểm soát được nếu nhận diện sớm nguyên nhân và điều chỉnh lối sống phù hợp.

Nếu cơn đau kéo dài hơn 3-4 ngày, tăng dần, không đáp ứng thuốc, hoặc mất ngủ trên 3 đêm/tuần kèm kiệt sức, ngáy to, ngưng thở khi ngủ, buồn nôn, chóng mặt… bạn cần đi khám ngay để tránh biến chứng nguy hiểm. 

Để cải thiện tại nhà, bạn massage đầu-cổ-vai-gáy 10 phút trước ngủ, duy trì lịch ngủ đều đặn 7-8 giờ/ngày, tập luyện 30 phút/ngày với yoga hoặc đi bộ ngoài trời, đồng thời kết hợp chế độ ăn cân bằng, uống đủ nước và hạn chế rượu bia, cà phê.

Song song với các thói quen lành mạnh, bạn nên bổ sung các sản phẩm thảo dược tự nhiên để hỗ trợ giấc ngủ và giảm mệt mỏi.

Trong đó, thực phẩm bảo vệ sức khỏe Bát Tiên Bình Đông, được bào chế từ các thảo dược quý như Đương quy, Thục địa, Phục linh, Hoài sơn… sản xuất theo tiêu chuẩn GMP hiện đại. Sản phẩm giúp bồi bổ cơ thể, hỗ trợ giảm mệt mỏi, đồng thời mang lại giấc ngủ sâu và tự nhiên hơn, từ đó cải thiện các cơn đau đầu mất ngủ. Đây là giải pháp phù hợp cho quá trình chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Lưu ý, sản phẩm không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.