Bạch phục linh và những bài thuốc hay cho sức khỏe

Bạch phục linh là dược liệu được sử dụng phổ biến trong Đông y với tác dụng dụng lợi tiểu, thải độc gan, hạ đường huyết, an thần,…Trong bài viết này, Dược Bình Đông sẻ giúp bạn hiểu rõ hơn về công dụng, các bài thuốc và những lưu ý khi sử dụng Bạch phục linh.

1. Giới thiệu về Bạch phục linh

1.1. Tìm hiểu về Bạch phục linh

Bạch phục linh còn gọi là Phục linh hoặc Bạch linh, có tên khoa học là Poria cocos Wolf, thuộc họ Nấm lỗ (Polyporaceae).

Bạch phục linh là loại nấm mọc ký sinh trên rễ cây thông. Nấm Bạch phục linh thường nằm dưới lòng đất khoảng 20-30cm, hình khối to, nặng tối đa lên đến 5kg. Nấm nhỏ có thể bằng cỡ nắm tay. Vỏ ngoài nấm màu xám đen, nhăn nheo, nhô lên như hình bướu. 

Bạch phục linh phát triển tốt ở những cây thông mọc hướng về phía mặt trời, ở nơi có khí hậu ấm, thoáng và đất cát mịn. Ở Việt Nam, các tỉnh Hà Giang, Lâm Đồng, Gia Lai…là nơi mà Bạch linh tăng trưởng rất tốt. 

Quả thể của nấm Bạch linh

1.2. Thu hái, chế biến

Mùa thu hoạch Bạch linh nhiều nhất là vào tháng 7 đến tháng 9 mỗi năm. Sau khi thu hái, người ta sẽ làm sạch phần cát bám xung quanh nấm.

Tiếp đến, chất dược liệu thành đống cho ra mồ hôi rồi thải ra những chỗ có nhiều gió cho se bề mặt. Tiếp tục chất thành đống, ủ vài lần để cho ra nước rồi lại phơi khô cho đến khi trên bề mặt của dược liệu xuất hiện những nếp nhăn. 

Công đoạn tiếp theo cắt thành từng miếng rồi phơi trong bóng râm tại những nơi thoáng gió cho khô hẳn. Tùy vào từng màu sắc của bạch linh mà dược liệu có các tên gọi khác nhau như:

• Bạch phục linh: Mặt cắt nấm màu trắng
• Xích phục linh: Mặt cắt nấm màu hồng xám 
• Phục thần: Rễ thông đâm xuyên ở giữa nấm
• Phục linh bì: Phần vỏ ngoài

Ngâm dược liệu vào nước, rửa sạch, đồ thêm cho mềm. Lúc đang mềm, đem dược liệu gọt bỏ,  thái thành từng lát, rồi phơi hoặc sấy cho khô. 

Sau khi đã chế biến, Bạch phục linh cần được bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm. Nếu để nơi quá khô hoặc quá nóng thì dược liệu sẽ bị nứt vụn và mất đi tính chất dính vốn có của nó.

Bạch phục linh sau khi đã được bào chế

2. Công dụng của Bạch phục linh

2.1. Theo Tây y

Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra trong Bạch phục linh có chứa các thành phần hóa học như: Polysaccharide, khoáng chất, đường (chứa pachymose – đường đặc hiệu), các hợp chất triterpenoid. Theo nghiên cứu dược lý hiện đại, Bạch phục linh có các công dụng như: 

• Lợi tiểu, an thần, bảo vệ tế bào gan, hạ đường huyết và giảm nguy cơ bị loét bao tử.
• Thành phần polysaccharide giúp tăng cường miễn dịch, ngăn tế bào ung thư hình thành.
• Ức chế trực khuẩn đại tràng, trực khuẩn biến dạng, xoắn khuẩn và tụ cầu vàng.

Bạch phục linh giúp an thần, ngủ ngon

2.2. Theo Đông y

Trong Đông y Bạch phục linh là một dược liệu quý. Công dụng của Bạch phục linh được thể hiện như sau:

• Tính vị: Vị ngọt, nhạt, tính bình.
• Quy kinh: Quy vào Tỳ, Tâm, Thận và Phế.
• Công dụng: Lợi thủy, thẩm thấp, kiện tỳ hòa trung, ninh tâm an thần
• Chủ trị: Mất ngủ, đàm ẩm, nhịp tim nhanh, tỳ khí hư nhược, tiểu tiện khó, tiêu chảy, phù nề, yếu tim, chứng thấp nhiệt (viêm bàng quang, chướng bụng).

3. Gợi ý một số bài thuốc từ Bạch phục linh

Bạch phục linh là dược liệu rất tốt cho sức khỏe, thường xuất hiện trong các bài thuộc khác nhau, điển hình như: 

3.1. Bài thuốc bồi bổ sức khỏe và nâng cao thể trạng

• Nguyên liệu: 16g Bạch phục linh,16g Sơn thù, 16g Hoài sơn, 8g Phụ tử, 8g Trạch tả, 8g Mẫu đơn, 12g Nhục quế, 24g Thục địa.
• Cách thực hiện: Đem tất cả nguyên liệu tán thành bột rồi vo làm thành viên nhỏ. Hằng ngày dùng 20-30g hoặc sắc uống như thuốc thang.

3.2. Bài thuốc trị suy nhược, cơ thể mệt mỏi và gầy yếu

• Nguyên liệu: 12g Bạch phục linh, 12g Mẫu đơn, 16g Hoài sơn, 16g Sơn thù, 32g Sinh địa (hoặc Thục địa), 32g Trạch tả.
• Cách thực hiện: Tán thành bột mịn và vo thành viên. Hằng ngày dùng từ 20-30g.

3.3. Bài thuốc trị khó ngủ, mất ngủ, ngủ trằn trọc

• Nguyên liệu: Phục linh, Long nhãn nhục, Xương bồ, Phục thần, Viễn chí, Đảng sâm các vị bằng lượng bằng nhau 
• Cách thực hiện: Tán tất cả thành bột mịn. Tiếp đến luyện mật làm hoàn và dùng chu sa làm áo. Mỗi ngày dùng 2 lần (chiều và tối trước khi ngủ), mỗi lần dùng 10-20g.

3.4. Bài thuốc trị tiêu chảy

• Nguyên liệu: 10g Bạch phục linh, 10g Bạch truật, 5g Gừng chế, 5g Trần bì,  5g Bán hạ, 4g Sa nhân, 4g Mộc hương, 3g Chích cam thảo, 3g Đảng sâm.
• Cách thực hiện: Tán thành bột mịn rồi trộn với nước gừng táo làm thành viên. Mỗi lần dùng 4-8g hoặc gia giảm liều theo từng độ tuổi.

Bài thuốc điều trị tiêu chảy từ Bạch phục linh

3.5. Bài thuốc trị tiểu tiện khó, chứng phù

• Nguyên liệu: 12g Phục linh, 10g Uất lý nhân, 10g Trạch tả.
• Cách thực hiện: Sắc uống, mỗi ngày 1 thang.

3.6. Điều trị phù do suy nhược cơ thể, phụ nữ có thai

• Nguyên liệu: 250g Bạch phục linh, 60g Bột lúa mạch hoặc Cám gạo mịn
• Cách thực hiện: Tán bột mịn. Mỗi lần lấy 10g bột thuốc uống cùng với nước lọc. Uống mỗi ngày 2 lần và trong 3-5 ngày.

4. Những lưu ý quan trọng khi sử dụng Bạch phục linh

Bạch phục linh là vị thuốc quý cho sức khỏe với nhiều công dụng khác nhau. Tuy nhiên, những công dụng này sẽ phát huy hiệu quả khi bạn sử dụng đúng cách với những lưu ý như sau:

• Bạch phục linh chỉ được dùng ở dạng nước sắc, tán bột hoặc viên hoàn
• Liều lượng dùng mỗi ngày không quá 12g
• Có thể dùng Bạch phục linh riêng hoặc kết hợp cùng các dược liệu khác tùy tình trạng bệnh và bài thuốc.
• Đối tượng không nên dùng: người bị thoát vị, di hoạt tinh do hư hàn, tỳ hư hạ hãm (sa trực tràng/dạ dày). 
• Không kết hợp dược liệu với giấm khi chế biến các món ăn và bài thuốc có thành phần này.
• Nên hỏi ý kiến bác sĩ khi có những dấu hiệu bất thường sau khi dùng Bạch phục linh.

5. Tổng kết

Bạch phục linh (hay Phục linh) không chỉ là một món quà quý giá từ thiên nhiên mà còn là một vị thuốc “vàng” được cả Đông y và Tây y đánh giá cao nhờ những công dụng vượt trội như lợi tiểu, an thần, bảo vệ gan, hỗ trợ hạ đường huyết và nâng cao hệ miễn dịch. Việc ứng dụng linh hoạt thảo dược này vào các bài thuốc cổ truyền từ lâu đã mang lại những hiệu quả thiết thực trong việc bồi bổ thể trạng và cải thiện sức khỏe toàn diện cho người Việt.

Tuy nhiên, “thuốc đắng dã tật” nhưng cũng cần dùng đúng cách. Để Bạch phục linh phát huy tối đa công năng và tránh những tác dụng phụ không mong muốn, người dùng cần tuân thủ nghiêm ngặt về liều lượng, đối tượng sử dụng cũng như các kiêng kỵ đi kèm.

Hy vọng qua bài viết này, Dược Bình Đông đã giúp bạn có thêm những kiến thức bổ ích để sử dụng Bạch phục linh một cách an toàn và hiệu quả nhất. Để đảm bảo an toàn cho sức khỏe của bản thân và gia đình, bạn hãy luôn tham khảo ý kiến từ các bác sĩ hoặc thầy thuốc Đông y trước khi bắt đầu áp dụng bất kỳ bài thuốc nào nhé!

>> Lưu ý: Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.