Ho có đờm: Nguyên Nhân, Dấu Hiệu nguy hiểm & Cách trị Hiệu Quả

Ho có đờm thường gây cảm giác nghẹn, vướng ở cổ họng khi thức dậy buổi sáng hay lúc nằm nghỉ. Nhiều người xem đây chỉ là biểu hiện “ngứa họng” hay “cảm nhẹ”, nhưng nếu kéo dài, tình trạng này có thể phản ánh các vấn đề hô hấp nghiêm trọng.

Theo thống kê, mỗi tuần ghi nhận khoảng 17.000 ca liên quan đến ho do viêm hô hấp cấp, con số này vượt 20.000 ca vào giai đoạn giao mùa từ tháng 10 đến 12 tại các đô thị lớn, nơi ô nhiễm không khí ở mức cao. Vậy đâu là nguyên nhân khiến ho khạc ra nhiều đờm, hướng xử lý ra sao, cùng Dược Bình Đông tìm hiểu trong nội dung dưới đây.

1. Ho có đờm là bệnh gì? Khi nào cần thăm khám bác sĩ?

1.1. Cơ chế hình thành đờm

Ho có đờm là phản xạ giúp cơ thể tống xuất bụi bẩn, vi khuẩn cùng dịch viêm ra ngoài, từ đó làm sạch và bảo vệ đường thở.

Bởi vì, Đờm là dịch tiết chứa hồng cầu, chất nhầy, bạch cầu, mủ cùng các chất độc hại, xuất phát từ khí quản, phế quản hay phổi. Tùy theo nguyên nhân mà màu sắc đờm sẽ khác nhau. Màu sắc có thể trắng trong, vàng đục, xanh nhạt, nâu sẫm hoặc lẫn máu.

Màu sắc và tính chất thường thấy của đờm

Ngoài ra, người bệnh thường bị ho ra đờm kèm theo các triệu chứng như đau họng, khàn tiếng, tức ngực, khó thở và cảm giác mệt mỏi.

Ho có đờm thường gặp ở người lớn tuổi do sức đề kháng suy giảm và niêm mạc họng dễ bị kích ứng. Tuy nhiên, những năm gần đây tình trạng này xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ, khi cổ họng liên tục chịu tác động từ các yếu tố hiện đại, cụ thể như sau:

• Thời tiết thay đổi đột ngột, nhất là giai đoạn giao mùa, cơn ho thường thấy rõ hơn về đêm lúc mà nhiệt độ hạ thấp.
• Ô nhiễm không khí, bao gồm khói bụi, khí thải, hạt mịn xâm nhập, khiến cảm giác vướng víu.
• Tư thế nằm ngủ không phù hợp khiến dịch mũi, đờm hoặc acid trào ngược dâng lên họng, thường gặp cơn ho vào gần sáng.
• Dị ứng với tác nhân như phấn hoa, lông thú, khói thuốc, nước hoa hoặc thực phẩm như sữa, hải sản, … gây phù nề niêm mạc, tăng tiết dịch
• Thói quen sinh hoạt chưa khoa học như uống ít nước, hút thuốc, nói nhiều, thở bằng miệng, ăn uống thất thường hoặc căng thẳng kéo dài làm suy nhược cơ thể và hệ miễn dịch.
• Tác dụng phụ của một số thuốc cũng là yếu tố cân nhắc.

Tác dụng một số loại thuốc gây ho đờm

Vậy làm như thế nào để cải thiện tình trạng này? Nếu cơn ho bắt nguồn từ sinh lý, bạn có thể chủ động điều chỉnh thói quen để giảm triệu chứng, tham khảo thêm ở phần 3. Tuy nhiên, bạn cũng cần nhận diện sớm những bệnh lý nguy hiểm, được trình bày tiếp trong phần 1.2 về thời điểm cần thăm khám.

1.2. 6 Dấu hiệu ho có đờm nguy hiểm cần đi viện ngay

Nếu cơn ho đờm kéo dài trên 3 tuần dù đã áp dụng nhiều biện pháp tại nhà nhưng không cải thiện. Đặc biệt, bạn nên đi khám sớm ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo được liệt kê bên dưới.

• Triệu chứng có xu hướng nặng dần theo thời gian.
• Tần suất ho khạc đờm nhiều vào sáng sớm và ban đêm.
• Đau tức ngực, kèm khó thở, thở nhanh, thở gấp.
• Đờm đổi màu sang trắng đục, vàng hay xanh, thậm chí lẫn tia máu hoặc mủ khi khạc nhổ.
• Sốt cao, ra nhiều mồ hôi
• Ăn uống khó khăn, khó ngủ, cân nặng giảm đột ngột.

Những biểu hiện trên không chỉ gây khó chịu mà còn phản ánh nguy cơ tổn thương bên trong cơ thể. Phần tiếp theo sẽ giúp bạn nhận diện từng nguyên nhân để có hướng xử lý phù hợp.

2. Những bệnh lý và cách điều trị ho ra đờm

2.1. Ho có đờm là triệu chứng của bệnh hô hấp nào?

Khi thăm khám, bác sĩ sẽ đánh giá dựa trên các triệu chứng lâm sàng mà người bệnh gặp phải, bao gồm đặc điểm cơn ho, thời điểm xuất hiện, thời gian và các biểu hiện đi kèm khác.

Trong một số trường hợp cần thiết, bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu như nội soi thanh quản, nội soi dạ dày, xét nghiệm máu hoặc chất nhầy, chụp X-quang phổi, CT scan ngực, chụp cắt lớp hoặc chụp phế quản có cản quang,… để xác định rõ nguyên nhân khiến bạn ho khạc đờm mãi không dứt.

Dưới đây là một số bệnh lý thường gặp gây ho nhiều đờm, kèm theo các triệu chứng điển hình giúp bạn nhận diện sớm:

Ngoài các nguyên nhân phổ biến kể trên, ho ra đờm còn liên quan đến nhiều bệnh khác như viêm amidan, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), ho gà, sởi, rubella, thủy đậu, thậm chí suy tim sung huyết… Nếu không kiểm soát tốt, những bệnh này dễ khiến cơn ho dai dẳng, khó dứt.

Đặc biệt, Nếu tình trạng dai dẳng lâu ngày mà không thuyên giảm, đây có thể là dấu hiệu sớm của các bệnh lý nghiêm trọng hơn, như

• Viêm phổi: Ho nhiều kèm đờm đặc, màu gỉ sắt, vàng đậm hay vàng nhạt; thường sốt cao, ớn lạnh, đau tức ngực kèm ho, khó thở, thở nhanh.
• Lao phổi: Ho trên 2–3 tuần, đờm đôi lúc lẫn máu, sốt nhẹ về chiều, cơ thể gầy sút, mệt mỏi, ra nhiều mồ hôi ban đêm.
• Ung thư phổi: Ho dai dẳng, ho ra máu, đau âm ỉ vùng ngực, khó thở, khàn tiếng, sụt cân nhanh, có thể nổi hạch ở giai đoạn muộn.

Nhận diện sớm những biểu hiện bất thường giúp hạn chế biến chứng và tăng hiệu quả điều trị, nhất là lúc kết hợp với giải pháp phù hợp.

2.2. Phác đồ điều trị ho đờm theo Tây Y

Sau khi xác định được nguyên nhân gây ho đờm, bác sĩ sẽ căn cứ vào mức độ nặng nhẹ cùng thể trạng từng người để lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Xử lý đúng căn nguyên giúp cải thiện rõ rệt tình trạng ho ra đờm, hạn chế tái phát, phòng tránh biến chứng nguy hiểm.

Tùy từng tình huống, người bệnh có thể được chỉ định một hay nhiều nhóm thuốc sau:

• Thuốc giãn phế quản thường được dùng cho người gặp tình trạng co thắt đường thở do hen suyễn hay COPD, với các hoạt chất như Salbutamol, Terbutalin, Ipratropium giúp giảm khó thở.
• Thuốc long đờm có tác dụng làm loãng dịch nhầy để đờm dễ khạc ra. Nhóm giảm ho chỉ nên dùng khi triệu chứng gây mất ngủ, cần tuân thủ hướng dẫn để tránh ức chế phản xạ tống đờm.
• Thuốc kháng viêm phù hợp với trường hợp ho ra đờm kèm viêm họng, viêm amidan, hỗ trợ giảm sưng đau, hạn chế tiết dịch; các thuốc thường gặp gồm Prednisolone, Betamethasone.
• Thuốc kháng sinh chỉ dùng khi có dấu hiệu nhiễm khuẩn như sốt cao, đờm xanh hay vàng, xét nghiệm phát hiện vi khuẩn; những thuốc hay được chỉ định gồm Amoxicillin, Cefuroxim, Clarithromycin.

Một số nhóm thuốc điều trị cho tình trạng ho có đờm

Bạn cần lưu ý rằng, kháng sinh chỉ có tác dụng trong trường hợp do vi khuẩn gây ra. Dùng thuốc khi chưa xác định rõ nguyên nhân không mang lại kết quả, thậm chí làm tăng nguy cơ kháng thuốc. Đây chính là lý do nhiều người bị ho khạc đờm nhiều ngày mà uống kháng sinh hoài không khỏi. 

Trong trường hợp ho khạc đờm mãi không khỏi, đã dùng thuốc nhưng vẫn ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt, bác sĩ sẽ chỉ định các biện pháp chuyên sâu như nội soi thanh quản, nội soi dạ dày, thậm chí can thiệp ngoại khoa nếu nghi ngờ tồn tại tổn thương nghiêm trọng.

2.3. Các bài thuốc Đông Y trị ho, bổ phế, hóa đờm

Theo Đông Y, chữa ho có đờm không chỉ tập trung giảm ho, tiêu đờm mà còn hướng đến điều hòa âm dương, phục hồi tạng phủ, cân bằng toàn cơ thể. Tùy thể bệnh, bài thuốc sẽ được lựa chọn phù hợp để đạt hiệu quả bền vững, cụ thể như sau:

Bài thuốc trị ho ra đờm do nhiễm phong hàn, cảm lạnh hoặc ho dai dẳng do sức đề kháng kém

• Nguyên liệu: 16g Giả tô, 16g Sâm bố chính, 16g Đương quy, 16g Ngải diệp, 12g Trần bì, 12g Độc diệp thảo, 10g Xà hưu thảo, 10g Đại táo, 10g Thủy ngọc, 10g Cam thảo, 10g Bạch phi, 5g Gừng tươi. 
• Cách dùng: Sắc các vị với 800ml nước, cô lại khoảng một nửa. Uống 3 lần mỗi ngày lúc thuốc còn ấm.

Bài thuốc trị ho có đờm do cảm lạnh, sốt cao, đau mỏi người, ho có đờm đặc, khàn tiếng

• Nguyên liệu: 16g Khương giới, 16g Mã kế, 16g Đương quy, 16g Giao đằng, 16g Xương bồ, 16g Cát cánh, 12g Tục huyền, 12g Độc diệp thảo, 12g Xà hưu thảo, 12g Cam thảo, 10g Thiên niên kiện, 10g Bạch cự, 10g Ngũ mai tử, 8g Vỏ quế.
• Cách dùng: Đun thuốc với 3 bát nước lớn trong 45 phút đến 1 giờ, chắt lấy 1 bát, chia uống trong ngày, duy trì 3 lần mỗi ngày.

Bài thuốc long đờm, dịu cổ họng, bổ phế trị ho, tăng cường sức đề kháng và bảo vệ hệ hô hấp

• Nguyên liệu: 16g Bạch dược, 16g Nam dương sâm, 16g Sâm đại hành, 16g Xa tiền thảo, 16 Bạch mao căn, 12g Quất hồng bì, 12g Mơ muối, 12g Cam thảo, 12g Rễ chanh, 10g Thủy ngọc.
• Cách dùng: Sao khô toàn bộ dược liệu rồi phơi nắng. Sắc với 400ml nước, rút xuống khoảng một nửa, chia uống 2 lần mỗi ngày, duy trì liên tục trong 1–2 tuần.

3. Cách giảm ho kèm đờm tại nhà đơn giản, hiệu quả nhanh

3.1. Mẹo dân gian giúp long đờm, giảm ho dễ làm

Bên cạnh việc dùng thuốc, bạn cân nhắc áp dụng những mẹo dân gian từ nguyên liệu quen thuộc để hỗ trợ giảm ho, làm loãng đờm hiệu quả. Các cách này phát huy rõ tác dụng vào ban đêm, giúp ngủ ngon hơn, dễ thực hiện ngay tại nhà.

• Húng chanh hấp đường phèn giúp làm ấm cổ họng, phù hợp với viêm họng, cảm lạnh, viêm phế quản. Dùng khoảng 10 lá húng chanh rửa sạch, cắt nhỏ, hấp cách thủy cùng ít đường phèn, uống 2–3 lần mỗi ngày.
• Chanh kết hợp với mật ong hỗ trợ làm dịu niêm mạc nhờ hàm lượng vitamin C cao. Pha 2 thìa mật ong với nửa thìa nước cốt chanh trong 100ml nước ấm, uống sau bữa ăn, ngày 2 lần.
• Củ cải trắng nấu gừng và mật ong thích hợp với ho lâu ngày kèm khàn tiếng. Ép nước từ 1 củ cải, đun cùng ít gừng băm khoảng 10 phút, thêm mật ong, đun sôi lại, lọc bã rồi chia uống 2 lần trong ngày.

Nếu bạn muốn tìm thêm những mẹo đơn giản, hiệu quả tại nhà để cải thiện tình trạng, hãy xem ngay bài viết: “Mẹo trị ho có đờm đơn giản từ dân gian”

3.2. Các phương pháp khác giúp giảm ho ra đờm tại nhà

Khi gặp tình trạng ho đờm dai dẳng, bên cạnh việc sử dụng thuốc, các biện pháp chăm sóc tại nhà đóng vai trò quan trọng giúp hỗ trợ làm loãng đờm, dịu họng và rút ngắn thời gian phục hồi. Dưới đây là những phương pháp đơn giản, dễ thực hiện bạn có thể áp dụng mỗi ngày:

Máy duy trì độ ẩm cho phòng

Ngoài ra, trên thị trường hiện nay có nhiều sản phẩm giúp giảm ho, đau họng và tiêu đờm hiệu quả tại nhà. Tùy vào nhu cầu và tình trạng cụ thể, bạn linh hoạt chọn sản phẩm phù hợp như cao lỏng, siro giảm ho, viên ngậm, xịt họng, nước súc miệng,… để hỗ trợ cải thiện nhanh chóng.

3.3. Ho có đờm nên ăn gì, kiêng gì để tránh sinh đờm?

Bên cạnh các biện pháp hỗ trợ, việc điều chỉnh thói quen ăn uống, sinh hoạt hằng ngày giữ vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục.

Những thực phẩm mang tính nóng như đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ, món cay, mì ăn liền, nước uống có gas hay đá lạnh,… thường làm cơ thể sinh nhiệt, tăng phản ứng viêm, kích thích tiết nhầy. Nếu sử dụng thường xuyên, nhất là buổi tối, tình trạng đờm dễ nặng hơn, lâu ngày hoặc tái phát.

Ngoài thực phẩm, lối sống thiếu lành mạnh cũng khiến hệ miễn dịch suy yếu, giảm khả năng tự bảo vệ. Thức khuya, ngủ không đủ, dùng rượu bia, hút thuốc lá, duy trì trạng thái căng thẳng hay giận dữ lâu ngày đều làm tăng nguy cơ viêm nhiễm, khiến triệu chứng khó cải thiện.

3.4. Thay đổi lối sống để phòng ngừa ho kèm đờm tái phát

Duy trì lối sống khoa học giúp cơ thể phục hồi tốt hơn, tăng chức năng phổi, nhờ đó hỗ trợ làm loãng đờm, hạn chế nguy cơ tái phát các vấn đề hô hấp. Một số thói quen đơn giản nên áp dụng hằng ngày gồm:

• Ăn uống đủ chất, đúng giờ, ưu tiên thực phẩm giàu vitamin C, kẽm, chất chống oxy hóa nhằm tăng đề kháng, phục hồi niêm mạc đường thở. Tìm hiểu thêm: Các thực phẩm có công dụng giảm ho tiêu đờm.
• Ngủ đủ giấc, đi ngủ trước 23h để cơ thể tái tạo năng lượng, hạn chế tình trạng ho về đêm do đờm ứ.
• Vận động nhẹ tối thiểu 30 phút mỗi ngày như đi bộ, đạp xe, tập thở đơn giản giúp tăng lưu thông máu, hỗ trợ phổi hoạt động hiệu quả.
• Luyện tập hít thở sâu thường xuyên nhằm mở rộng thể tích phổi, hỗ trợ làm sạch đường thở.

Bên cạnh chăm sóc phục hồi, để giảm nguy cơ tái phát, bạn nên xây dựng thói quen bảo vệ hệ hô hấp như sau:

• Tránh tiếp xúc yếu tố dễ gây kích ứng niêm mạc như khói bụi, khói thuốc, khói nhang, hóa chất tẩy rửa mạnh hay mùi hóa học trong sinh hoạt hằng ngày.
• Đeo khẩu trang khi ra ngoài, nhất là khu vực ô nhiễm, thời điểm nhiều bụi mịn, phấn hoa, khí lạnh.
• Giữ môi trường sống sạch, thông thoáng, vệ sinh nhà cửa, máy lạnh, máy lọc không khí định kỳ.
• Tiêm vắc xin phòng cúm, các bệnh hô hấp theo khuyến cáo để tăng khả năng tạo kháng thể, phòng ngừa đợt viêm nhiễm trong mùa giao thời.
• Duy trì cân nặng hợp lý vì thừa cân, béo phì cản trở hô hấp, nhất là ở người lớn tuổi.
• Khám sức khỏe định kỳ nhằm phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn liên quan đến đường thở.

Thăm khám định kỳ

4. 4. Tổng kết và lời khuyên về ho có đờm

Ho có đờm thường bị xem là triệu chứng nhẹ, nhưng trường hợp kéo dài dai dẳng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe. Chủ động xử lý sớm, kết hợp điều chỉnh thói quen sinh hoạt, là yếu tố then chốt giúp rút ngắn thời gian hồi phục, hạn chế biến chứng, giảm nguy cơ tái phát.

Vậy khi ho khạc ra đờm cần làm gì để xử trí đúng cách? bạn nên bắt đầu từ những cách chăm sóc tại nhà nhằm hỗ trợ làm loãng dịch nhầy, giảm cảm giác vướng víu ở cổ họng và cải thiện chất lượng giấc ngủ, đặc biệt trong giai đoạn triệu chứng còn nhẹ.

Bên cạnh phương pháp Tây y, Đông y, bạn có thể tham khảo sản phẩm bảo vệ sức khỏe Thiên Môn Bổ Phổi, chiết xuất từ thảo dược tự nhiên, sản xuất trên dây chuyền đạt chuẩn GMP. Sản phẩm hỗ trợ bổ phổi, giảm khạc đờm do viêm họng, viêm phế quản, cải thiện khàn tiếng, đau rát cổ họng, khạc đờm về đêm, ho lâu ngày.

Lưu ý, các sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

5. Câu hỏi thường gặp về ho khạc đờm