Men gan là gì? Thế nào là tăng men gan?
Men gan đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển hóa các chất ở gan. Nhưng nồng độ men gan trong máu tăng cao lại cảnh báo những vấn đề nghiêm trọng ở gan. Hãy cùng Dược Bình Đông tìm hiểu về men gan là gì và thế nào là tăng men gan nhé!
1. Men gan là gì?
Men gan là enzym xúc tác ở tế bào gan thực hiện các phản ứng sinh hóa, giúp gan đảm nhiệm chức năng chuyển hóa các chất. Có 4 loại men gan chính:
Aspartate transaminase (AST) hay còn gọi là glutamic-oxaloacetic transaminase (SGOT): 20 – 40UI/L. Đây là men trong tế bào gan, ngoài ra còn có ở mô tim, cơ và thận. Do vậy, sự tăng của AST không đặc hiệu cho gan vì còn có thể do bất thường ở các cơ quan khác.
Alanine transaminase (ALT) hay glutamic-pyruvic transaminase (SGPT): 20 – 40UI/L. ALT là men ở gan, có trong bào tương, ALT tăng cho thấy gan đang bị tổn thương.
Gamma – glutamyl transpeptidase (GGT): 3 – 60UI/L, đây là men gan trong tế bào thành ống mật. GGT tăng cho thấy nguy cơ viêm gan mãn tính và bệnh đường mật.
Phosphatase kiềm (ALP): 35 – 115UI/L, ALP có trong màng tế bào gan, thường tăng khi bị tắc nghẽn đường mật hoặc các bệnh lý về xương.
Trong đó, chỉ số ALT, AST liên quan đến các bệnh lý về gan; thể hiện tình trạng của tế bào gan. Còn chỉ số GGT bị chi phối bởi các chất độc hại cho gan từ rượu bia, thuốc lá, khói bụi,…
| Chỉ số | Nồng độ bình thường (UI/L) |
| ALT | 20-40 |
| AST | 20-40 |
| ALP | 35-115 |
| GGT | 3-60 |
Ở trạng thái khỏe mạnh, các enzyme này nằm chủ yếu bên trong tế bào gan, chỉ có một lượng rất nhỏ giải phóng vào máu. Chỉ số men gan bình thường của người Việt Nam thường dao động ở mức dưới 40 U/L (tùy thuộc vào giới tính, độ tuổi và quy chuẩn của từng phòng xét nghiệm).
Hình ảnh mô hình gan
2. Thế nào là tăng men gan? Nguyên nhân tăng men gan?
Tăng men gan xảy ra khi tế bào gan bị tổn thương, viêm nhiễm hoặc hủy hoại. Lúc này, màng tế bào gan trở nên suy yếu hoặc bị phá vỡ, khiến các enzyme bứt ra và tràn vào dòng máu, làm chỉ số men gan trong máu gia tăng đột biến.
Tùy thuộc vào nồng độ enzyme đo được trong máu, tình trạng tăng men gan được chia thành 3 mức độ:
- Mức độ nhẹ: Chỉ số tăng gấp 1 – 2 lần so với giới hạn bình thường. Tình trạng này thường ít có biểu hiện rõ rệt, dễ bị bỏ qua.
- Mức độ trung bình: Chỉ số tăng gấp 2 – 5 lần. Tế bào gan đang gặp phải tổn thương đáng chú ý, người bệnh có thể bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, chán ăn.
- Mức độ nặng: Chỉ số tăng trên 5 lần (thậm chí hàng trăm, hàng nghìn U/L trong các trường hợp viêm gan cấp tính hoặc ngộ độc). Đây là cảnh báo nguy hiểm, phản ánh sự phá hủy tế bào gan diện rộng.
Về bản chất, tăng men gan không phải là một bệnh lý độc lập mà là dấu hiệu cảnh báo (chuông báo động) cho thấy gan của bạn đang bị tổn thương do các tác nhân như virus, bia rượu, mỡ máu, tác dụng phụ của thuốc hoặc chế độ sinh hoạt kém lành mạnh.
Men gan tăng cao
Khi có tăng men gan, chúng ta cần dựa vào các chỉ số men gan để xác định nguyên nhân gây bệnh:
Nếu chỉ số ALT và AST tăng dưới 5 lần so với mức bình thường là tình trạng tăng men gan nhẹ. Nguyên nhân có thể do:
- Tình trạng gan nhiễm mỡ độ 2, thường chỉ số men gan tăng khoảng 2-3 lần giá trị bình thường. Tỉ số AST/ALT
- Tình trạng tổn thương gan do dùng một số thuốc gây tổn thương gan như thuốc hạ mỡ máu, kháng sinh, thuốc chống trầm cảm, thường chỉ số ALT tăng khoảng 3 lần so với giá trị bình thường.
- Hoặc không phải do gan mà do những tác động ngoài gan như vận động quá sức, bệnh về cơ, tán huyết, bệnh về tuyến giáp.
Nếu chỉ số ALT và AST tăng nhiều (>1000 U/L) cảnh báo các đợt cấp của bệnh viêm gan mạn hoặc các bất thường khác xảy ra cấp tính.
- Bệnh gan do rượu: thường dựa vào tiền căn nghiện rượu mạn, xét nghiệm men gan cho tỉ lệ AST/ALT >2, thường kèm tăng GGT.
- Viêm gan virus B và C là 2 loại viêm gan thường gặp nhất. Xét nghiệm men gan tăng, tỉ số AST/ALT
- Bệnh gan tự miễn: thường gặp ở nữ, kèm theo các tổn thương ở da niêm, khớp, thận.
Gan bình thường và gan có men gan cao
Ngoài ra tăng men gan còn kèm theo biểu hiện như:
- Vàng da.
- Phân nhạt màu, nước tiểu sậm màu.
- Buồn nôn, ăn không tiêu, đau bụng
- Sụt cân, bụng phình to, mệt mỏi
- Đau tức hạ sườn phải
