Viêm họng có lây không? Dấu hiệu nhận biết, Biện pháp phòng ngừa

Đau rát họng, vướng víu khi nuốt, kèm ho khan, khàn tiếng là những biểu hiện nhiều người gặp phải khi thời tiết thay đổi hoặc cơ thể suy yếu. Không ít trường hợp trong gia đình lần lượt xuất hiện các triệu chứng tương tự, khiến sinh hoạt hằng ngày bị ảnh hưởng và tạo tâm lý lo lắng tăng lên.

Nhiều người cho rằng đây chỉ là phản ứng tạm thời do cảm lạnh hay do yếu tố môi trường. Tuy nhiên, ‘viêm họng có lây không’ còn phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, đặc biệt khi liên quan đến virus hoặc vi khuẩn có khả năng lây truyền qua giọt bắn.

Bài viết dưới đây Dược Bình Đông sẽ giúp bạn nhận diện nguyên nhân, hiểu cơ chế lây lan và biết cách phòng tránh để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.

1. Khi nào viêm họng có thể lây nhiễm?

Viêm họng có thể lây tùy vào nguyên nhân gây bệnh

Viêm họng là tình trạng niêm mạc hầu họng bị viêm, sưng đỏ, đau rát và khó chịu khi nuốt.

Nguyên nhân thường gặp là virus (80-90%) hoặc vi khuẩn tấn công trực tiếp vào vùng họng. Khi tác nhân này xâm nhập, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch, làm tăng tuần hoàn máu và huy động bạch cầu đến vị trí tổn thương. Quá trình này gây ra phù nề, tăng tiết dịch và tạo cảm giác vướng nghẹn khi nuốt.

Ngoài ra, các yếu tố kích thích như khói thuốc, không khí khô hoặc trào ngược axit có thể làm niêm mạc bị tổn thương kéo dài, khiến triệu chứng trở nên nặng hơn và chậm phục hồi.

Theo nguyên nhân trên, khả năng trở thành “nguồn lây” cho người thân phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh. Hãy đối chiếu các dấu hiệu dưới đây để xác định mức độ lây nhiễm.

Tóm lại, viêm họng CÓ LÂY nếu nguyên nhân xuất phát từ các tác nhân nhiễm trùng như nhiễm virus hoặc vi khuẩn. Đáng chú ý, mầm bệnh có thể phát tán ngay từ giai đoạn ủ bệnh, khi bạn chưa hề nhận thấy những cơn ho hay sốt rõ rệt. Trong khi đó, nếu đau họng xuất phát từ dị ứng, trào ngược dạ dày hoặc nhiễm lạnh, bạn có thể yên tâm vì tình trạng này không lây sang người khác.

2. Các hình thức lây bệnh phổ biến

Nhận diện đúng đường lây giúp chủ động giữ khoảng cách, thông gió, vệ sinh tay và đồ dùng chung.

Khi viêm họng xuất phát từ virus hoặc vi khuẩn, mầm bệnh rất dễ phát tán trong sinh hoạt hằng ngày, từ đó lây sang người khỏe mạnh qua 3 con đường chính:

• Giọt bắn hô hấp: Lây trực tiếp khi ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần (dưới 2 mét), khiến giọt bắn chứa virus/ vi khuẩn bám vào niêm mạc mũi, miệng người đối diện.
• Qua khí dung (Aerosol): Xảy ra khi virus/ vi khuẩn tồn tại dưới dạng khí dung lơ lửng trong không khí, nhất là trong không gian kín, ít thông gió hoặc phòng máy lạnh, khiến người khỏe mạnh dễ hít phải dù không đứng gần người mang mầm bệnh.
• Tiếp xúc gián tiếp (Bề mặt): Xuất hiện khi tay chạm vào các vật dụng dính dịch tiết của người bệnh (như tay nắm cửa, điện thoại, đồ chơi, mặt bàn) rồi vô tình đưa lên mắt, mũi hoặc miệng.

Viêm họng cực kỳ dễ lây chéo giữa các thành viên trong gia đình thông qua những thói quen tưởng chừng vô hại như ăn chung mâm, dùng chung ly nước, bát đũa, khăn mặt hoặc ngủ chung giường.

Đặc biệt, tiếp xúc gần như hôn hoặc thơm má trẻ nhỏ là con đường lây truyền nhanh nhất từ người lớn đang trong giai đoạn ủ bệnh. Nguy cơ cũng tăng lên khi chăm sóc người bệnh nhưng không đeo khẩu trang và không rửa tay sau khi tiếp xúc với đồ dùng cá nhân của người bệnh.

3. Dấu hiệu nhận biết đã bị nhiễm bệnh

Theo dõi mốc hồi phục và dấu hiệu cảnh báo giúp chủ động thăm khám đúng thời điểm.

3.1. Dấu hiệu nhận biết

Nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường trong vòng 2-5 ngày sau khi tiếp xúc với người bệnh, nguy cơ đã bị lây nhiễm là rất cao. Các biểu hiện thường bắt đầu như sau:

• Tại cổ họng: Cảm giác khô rát, vướng víu, nuốt đau nhói, kể cả khi nuốt nước bọt. Niêm mạc họng sưng đỏ, amidan có thể tấy đỏ, xuất hiện các chấm mủ trắng, hơi thở có mùi hôi.
• Hệ hô hấp: Ho khan, ho có đờm, kèm nghẹt mũi, sổ mũi, hắt hơi liên tục, khàn tiếng.
• Toàn thân: Sốt (từ sốt nhẹ đến sốt cao), mệt mỏi, uể oải, có thể nổi hạch sưng đau ở vùng cổ, góc hàm.

Cảnh báo: Khi tình trạng đau rát trở nặng, bạn cần đặc biệt lưu ý. Nếu hoàn toàn không thể ăn uống, khó há miệng, sốt cao trên 39°C không hạ dù đã uống thuốc, bạn cần đi khám ngay để loại trừ nguy cơ nhiễm vi khuẩn liên cầu hoặc viêm mủ (áp-xe) thành họng.

3.2. Thời gian ủ bệnh, thời điểm lây nhiễm

Viêm họng nguy hiểm ở chỗ là khả năng phát tán mầm bệnh ngay cả khi chưa có biểu hiện rõ ràng, vì vậy nhiều người dễ chủ quan. Quá trình lây lan thường diễn ra qua 3 giai đoạn:

• Giai đoạn ủ bệnh (2-5 ngày đầu): Đây là lúc mầm bệnh đang âm thầm nhân lên. Bạn vẫn thấy khỏe mạnh, chưa ho sốt nhưng đã có thể lây cho người khác qua đường hô hấp.
• Giai đoạn toàn phát: Các triệu chứng bùng phát mạnh nhất (đau họng nặng, ho nhiều, sốt). Đây là lúc mầm bệnh phát tán mạnh ra môi trường và khả năng lây lan đạt đỉnh điểm.
• Giai đoạn hồi phục: Dù đã hạ sốt và bớt rát họng, virus/ vi khuẩn vẫn tồn tại trong dịch tiết hô hấp thêm vài ngày. Với trường hợp do vi khuẩn, nếu không uống đủ liều kháng sinh theo đơn, bạn vẫn là nguồn lây dù cảm thấy đã khỏe hơn.

Thông thường, viêm họng do virus giảm khả năng lây sau 5-7 ngày. Với vi khuẩn, nếu điều trị đúng kháng sinh, khả năng lây thường giảm sau 24-48 giờ đầu.

4. Hạn chế lây nhiễm do viêm họng

3 bước phòng ngừa lây nhiễm bệnh lý viêm họng

4.1. Cách ly và tiếp xúc

Mầm bệnh viêm họng lây rất nhanh qua các giọt bắn hô hấp ở khoảng cách gần. Vì vậy, hạn chế tiếp xúc trực tiếp là nguyên tắc sống còn để bảo vệ các thành viên trong nhà, đặc biệt là trẻ nhỏ và người lớn tuổi.

Để giảm nguy cơ lây lan, có thể áp dụng các biện pháp sau:

• Đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần, cả người đang mắc lẫn người hỗ trợ đều nên sử dụng loại đạt chuẩn y tế nếu khoảng cách dưới 2 mét.
• Giữ khoảng cách, sắp xếp phòng ngủ riêng, đảm bảo thoáng khí. Nếu phải ngủ chung phòng, hãy kê giường hoặc đệm cách nhau tối thiểu 2 mét.
• Hạn chế cử chỉ thân mật, không ôm hôn, thơm má, tránh trò chuyện sát mặt với người đang ốm. Không để trẻ em, người lớn tuổi lại gần khu vực sinh hoạt của người bệnh.
• Vệ sinh tay thường xuyên, người chăm sóc cần rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn ngay sau khi giúp uống thuốc, hỗ trợ ăn uống hoặc dọn dẹp vệ sinh.

4.2. Quản lý đồ dùng sinh hoạt

Dịch tiết và nước bọt bám trên đồ vật là nguồn lây âm thầm trong gia đình, cũng chính là “cầu nối” lây bệnh khó nhận biết. Nhiều trường hợp lây chéo xảy ra chỉ vì dùng chung đồ sinh hoạt hằng ngày, dù đã hạn chế trò chuyện trực tiếp, cụ thể như:

• Dùng riêng bộ đồ ăn & vệ sinh: Tuyệt đối không dùng chung bát đũa, ly nước, khăn mặt, bàn chải đánh răng và lược.
• Không dùng lại đồ thừa: Người nhà không nên ăn nốt phần thức ăn hoặc uống nước thừa của người đang bị viêm họng.
• Vệ sinh đồ dùng: Rửa riêng bát đũa của người bệnh bằng nước nóng cùng xà phòng, sau đó để khô tự nhiên dưới ánh nắng hoặc nơi thoáng mát trước khi dùng lại.

4.3. Vệ sinh môi trường sống

Phòng kín, kém thông thoáng tạo điều kiện để mầm bệnh tích tụ. Giữ không gian sạch, duy trì lưu thông không khí giúp giảm lượng vi khuẩn, virus trong không khí và trên các bề mặt.

• Thông thoáng phòng ốc: Mở cửa sổ thường xuyên hoặc bật quạt thông gió để đẩy mầm bệnh ra ngoài, thay thế bằng không khí tươi.
• Khử khuẩn bề mặt tiếp xúc: Dùng cồn hoặc dung dịch sát khuẩn lau sạch các vị trí hay chạm tay vào như tay nắm cửa, điện thoại, remote TV, công tắc đèn, mặt bàn…
• Xử lý rác thải hô hấp đúng cách: Khăn giấy sau khi lau mũi, miệng hoặc khẩu trang đã dùng cần bỏ vào thùng rác có nắp đậy kín. Rác nên được đổ trong ngày.

5. Chăm sóc người bị viêm họng như thế nào?

5.1. Hỗ trợ giảm triệu chứng

Kết hợp chăm sóc và hạn chế tác nhân kích ứng giúp cổ họng phục hồi thuận lợi hơn.

Quá trình chăm sóc tại nhà cần tập trung làm dịu vùng họng, hỗ trợ làm loãng đờm nhầy, đồng thời nâng cao sức đề kháng tự nhiên. Bên cạnh việc uống thuốc theo đơn của bác sĩ, bạn nên áp dụng thêm các biện pháp hỗ trợ sau:

• Súc miệng, họng bằng nước muối sinh lý 2-3 lần/ngày giúp làm sạch dịch nhầy và hỗ trợ sát khuẩn tại chỗ.
• Duy trì độ ẩm không khí bằng máy tạo ẩm hoặc đặt chậu nước trong phòng ngủ để giảm khô rát, đồng thời giúp đờm loãng và dễ khạc hơn.
• Ưu tiên các món ăn mềm, dễ nuốt như cháo, súp ấm hoặc thức ăn hấp, luộc. Tránh đồ quá nóng, quá lạnh hoặc cay nóng để hạn chế kích ứng họng.
• Uống đủ nước, ưu tiên nước ấm hoặc nước trái cây giúp bù nước và giữ niêm mạc họng luôn ẩm.
• Khi ngủ, nên kê gối cao hơn bình thường để giảm ngạt mũi, hạn chế dịch chảy xuống họng và giảm ho về đêm.

Đặc biệt cần lưu ý, tuyệt đối tránh tự ý mua thuốc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khoảng 80% các trường hợp là do virus, việc tự ý dùng kháng sinh không giúp cải thiện tình trạng mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc, gây mệt mỏi và hệ lụy sức khỏe về sau. Thông tin chi tiết về: Kháng sinh viêm họng

5.2. Theo dõi dấu hiệu bệnh lý

6 Nhóm biểu hiện nghiêm trọng liên quan đến viêm họng cần thăm khám

Viêm họng thông thường có thể tự thuyên giảm, nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ biến chứng nhanh như áp-xe họng hoặc viêm amidan mủ, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Vì vậy, cần theo dõi sát diễn tiến triệu chứng trong quá trình chăm sóc.

• Sốt cao liên tục: trên 39°C kéo dài, uống thuốc hạ sốt không đỡ, hoặc trẻ nhỏ có dấu hiệu co giật.
• Tắc nghẽn vùng họng: Cổ sưng to, khó há miệng, đau rát dữ dội, không thể ăn uống, thậm chí không thể nuốt nước bọt.
• Mất nước và suy kiệt: Cơ thể mệt lả, môi khô nứt, đi tiểu rất ít. Người bệnh có biểu hiện lơ mơ, gọi hỏi phản xạ chậm hoặc nói sảng.
• Lan xuống đường hô hấp dưới: Bắt đầu có ho đờm đặc màu xanh/vàng, kèm thở khò khè, thở rít, tức ngực.

Khi nhận thấy bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào ở trên, cần đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được can thiệp kịp thời, tránh tiếp tục tự điều trị tại nhà vì nguy cơ dẫn đến biến chứng nguy hiểm.

5.3. Hạn chế lây nhiễm

Trong quá trình chăm sóc, người nhà rất dễ trở thành “nạn nhân” tiếp theo nếu lơ là phòng bị. Cần tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp bảo vệ cá nhân.

• Rửa tay liên tục: Thực hiện bằng xà phòng sát khuẩn ngay sau khi tiếp xúc, sau khi dọn dẹp phòng hoặc cầm nắm bát đũa, đồ dùng.
• Bảo hộ kỹ càng: Người hỗ trợ cần sử dụng khẩu trang y tế thường xuyên. Trường hợp ho hoặc hắt hơi nhiều, nên dùng thêm kính chống giọt bắn.
• Giặt giũ riêng biệt: Quần áo, chăn ga, khăn lau cần được gom vào giỏ riêng, giặt bằng nước nóng và phơi khô trực tiếp dưới ánh nắng để loại bỏ mầm bệnh.

6. Tổng kết

Tóm lại, viêm họng có lây hay không hoàn toàn phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh. Nếu thủ phạm là virus hoặc vi khuẩn, bệnh rất dễ lây qua giọt bắn và các vật dụng sinh hoạt chung. Ngược lại, nếu đau họng do kích ứng môi trường, thời tiết hay trào ngược, bạn hoàn toàn yên tâm vì bệnh không có khả năng lây lan.

Khi trong nhà có người bệnh, việc đeo khẩu trang, dùng riêng đồ đạc và giữ phòng ốc thông thoáng là nguyên tắc bắt buộc để giữ an toàn cho cả gia đình. Đừng quên theo dõi sát sao các dấu hiệu trở nặng (sốt cao không hạ, đau rát dữ dội, ho đờm, khó thở) để đi khám kịp thời, hạn chế mầm bệnh lan sâu xuống đường hô hấp dưới.

Bên cạnh việc giữ gìn vệ sinh, bạn có thể sử dụng thêm các sản phẩm hỗ trợ bảo vệ sức khỏe như TPBVSK Thiên Môn Bổ Phổi. Sản phẩm là giải pháp phù hợp cho người hay ho với cơ chế hỗ trợ đa chiều: giúp bổ phổi, giảm ho và dịu họng.

TPBVSK Thiên Môn Bổ Phổi Bình Đông

Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.