Thành tựu Y khoa: Hy vọng mới từ công nghệ giác mạc sinh học

Bệnh lý giác mạc là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa nhưng có thể điều trị, phục hồi thị lực ở nhiều trường hợp nếu được can thiệp phù hợp. Tuy nhiên, sự khan hiếm giác mạc hiến tặng khiến hàng trăm nghìn bệnh nhân phải sống trong bóng tối hàng thập kỷ. Sự ra đời của công nghệ giác mạc sinh học cùng các hợp tác chiến lược mới tại Việt Nam đang mở ra cơ hội tìm lại ánh sáng cho người bệnh.

1. Thực trạng thiếu hụt giác mạc hiến tặng

Bệnh lý giác mạc – Nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa có thể phục hồi

Giác mạc là lớp mô mỏng, trong suốt nằm ở ngoài cùng của nhãn cầu, đóng vai trò như một “cửa sổ” cho phép ánh sáng đi qua và hội tụ trên võng mạc. Các tình trạng như viêm loét nặng, nhiễm trùng, chấn thương mắt, bỏng hóa chất hay loạn dưỡng giác mạc có thể làm đục hoặc sẹo hóa bề mặt này, khiến thị lực suy giảm nghiêm trọng.

Khác với các tổn thương mạn tính ở dây thần kinh thị giác hay võng mạc vốn khó phục hồi, mù lòa do bệnh lý giác mạc có thể được điều trị và phục hồi thị lực ở những trường hợp phù hợp bằng phẫu thuật ghép giác mạc.

Cuộc khủng hoảng thiếu hụt giác mạc hiến tặng tại Việt Nam và khu vực

Dù cơ hội điều trị hoàn toàn nằm trong tầm tay y học, nhưng chướng ngại lớn nhất hiện nay lại đến từ sự thiếu hụt trầm trọng nguồn mô hiến tặng:

• Tại Việt Nam: Ước tính có hơn 500.000 người đang sống trong bóng tối vì các bệnh lý giác mạc và ngóng đợi cơ hội được ghép giác mạc. Danh sách đăng ký tại Bệnh viện Mắt Trung ương cùng các cơ sở chuyên khoa luôn trong tình trạng quá tải kéo dài.
• Tại khu vực ASEAN: Số lượng người bệnh mù lòa cần được can thiệp ghép giác mạc đã vượt con số 6 triệu người.
• Con số thực tế nhói lòng: Theo thống kê, giai đoạn 2023-2025, Ngân hàng Mắt chỉ tiếp nhận được khoảng 300 giác mạc từ nguồn hiến tặng tự nguyện (riêng năm 2025 thu nhận được 188 giác mạc). Mức cung này vô cùng nhỏ bé so với nhu cầu thực tế, khiến hàng trăm nghìn bệnh nhân phải mòn mỏi chờ đợi suốt nhiều thập kỷ trong vô vọng.

2. Dấu hiệu tổn thương giác mạc cần đi khám ngay

Nhận diện sớm các bất thường tại giác mạc là chìa khóa vàng giúp ngăn chặn tổn thương tiến triển thành sẹo vĩnh viễn gây mất thị lực.

Các triệu chứng cơ năng cảnh báo bất thường ở giác mạc

• Suy giảm thị lực đột ngột & biến dạng tầm nhìn: Thị lực sụt giảm nhanh chóng, xuất hiện hiện tượng nhìn đôi (song thị) hoặc tầm nhìn bị méo mó, biến dạng hình ảnh quan sát.
• Cảm giác cộm rát, vướng vất liên tục: Mắt có cảm giác lấn cấn khó chịu như có hạt bụi, hạt cát hoặc dị vật chèn ép bên trong.
• Đau nhức mắt & sợ ánh sáng: Đau nhức nhãn cầu tiến triển từ âm ỉ đến dữ dội, đi kèm tình trạng tăng nhạy cảm ánh sáng (photophobia) khiến mắt tự co quắp khi gặp nguồn sáng mạnh.
• Đỏ mắt, kích ứng & chảy nước mắt liên tục: Mắt bị đỏ ngầu kéo dài, ngứa rát và tiết dịch nước mắt liên tục không kiểm soát (epiphora).

Dấu hiệu thực thể và chấn thương giác mạc nguy hiểm

• Biến đổi hình thái bề mặt giác mạc: Mắt xuất hiện các đốm mờ đục, vệt trắng hoặc quan sát thấy rõ các tổn thương như vết rách, thủng giác mạc sau chấn thương.
• Xuất huyết hoặc chảy dịch mủ: Xuất hiện vệt máu ở tiền phòng nhãn cầu hoặc mắt tiết dịch gèn mủ vàng/xanh bất thường.
• Khuyến cáo Y tế: Ngay khi xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo trên, người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt (đặc biệt là dòng chứa Corticoid) mà cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa Mắt để thăm khám, xử trí kịp thời.

3. Ưu điểm vượt trội của giác mạc sinh học

• Chủ động nguồn cung: Hướng tới chủ động nguồn vật liệu thay thế, giảm phụ thuộc vào nguồn giác mạc hiến tặng.
• Tối ưu miễn dịch: Loại bỏ tế bào lạ và kháng nguyên gây dị ứng, hạn chế tối đa nguy cơ thải ghép và giảm liều thuốc ức chế miễn dịch.
• Đạt hiệu quả ở ca phức tạp: Làm khung đỡ (scaffold) cho tế bào gốc của chính bệnh nhân bò sang tái tạo, phù hợp cho người bị bỏng mắt nặng hoặc từng ghép thất bại nhiều lần.

4. Triển vọng ứng dụng công nghệ giác mạc sinh học tại Việt Nam

Trước áp lực hàng trăm nghìn bệnh nhân đứng trước nguy cơ mù lòa vĩnh viễn vì thiếu mô hiến, việc tiếp cận và đưa các giải pháp thay thế vào thực tiễn điều trị tại Việt Nam trở thành nhiệm vụ cấp bách của ngành nhãn khoa.

Lễ ký kết hợp tác chiến lược giữa Bệnh viện Mắt Trung ương và VGCT (CT Group) đặt nền móng phối hợp nghiên cứu lâm sàng, chuyển giao và chuẩn bị pháp lý để đưa giác mạc sinh học vào ứng dụng thực tế.

Hai bên triển khai mô hình “3 nhà” (Viện/Trường – Bộ Y tế & Bệnh viện – Doanh nghiệp) nhằm thương mại hóa sản phẩm, cung ứng trên toàn quốc và hướng tới xuất khẩu sang khu vực ASEAN.

• TS.BS Vương Ánh Dương (Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh – Bộ Y tế): “Ứng dụng giác mạc sinh học là xu hướng tất yếu của nhãn khoa hiện đại, mở ra cơ hội phục hồi thị lực cho nhóm bệnh nhân nguy cơ cao.”
• PGS.TS Phạm Ngọc Đông (Giám đốc Bệnh viện Mắt Trung ương): “Chủ động được về nguồn giác mạc sinh học là bước tiến lớn, vừa trả lại thị lực cho người bệnh vừa nâng tầm vị thế nhãn khoa Việt Nam trên thế giới.”

Ứng dụng công nghệ giác mạc sinh học thành công không chỉ mang ý nghĩa y khoa thuần túy. Việc phục hồi thị lực giúp hàng trăm nghìn người lao động tái hòa nhập cộng đồng, tự chủ cuộc sống, tăng chỉ số hạnh phúc cho các gia đình và giảm bớt gánh nặng chăm sóc xã hội.

5. Kết luận

Công nghệ giác mạc sinh học cùng sự hợp tác giữa Bệnh viện Mắt Trung ương và VGCT (CT Group) là giải pháp cách mạng giải quyết cuộc khủng hoảng thiếu mô hiến, mang lại hy vọng tái tạo thị lực cho hàng trăm nghìn bệnh nhân tại Việt Nam. 

Lưu ý: Bài viết của Dược Bình Đông chỉ mang tính chất cập nhật tin tức thành tựu y khoa thường thức, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa Mắt.