Tự nhiên đau họng: Nguyên nhân, cách giảm đau và dấu hiệu cần khám
Tự nhiên đau họng xuất hiện khi không khí khô, khói thuốc, trào ngược hoặc virus, vi khuẩn kích thích niêm mạc họng, gây cảm giác khô rát, vướng và đau khi nuốt, nói.
Khả năng thở, nuốt và tốc độ diễn tiến quan trọng hơn cảm giác đau khi đánh giá mức độ đáng lo. Họng đỏ, amidan sưng hay đau khi nuốt có thể xuất hiện do cả kích ứng lẫn nhiễm trùng, nên những dấu hiệu này không đủ để phân biệt virus với liên cầu.
Bài viết giúp bạn hiểu rõ nội dung qua 3 phần: (1) Khái niệm và hai nhóm nguyên nhân đau họng; (2) Các biện pháp giảm triệu chứng, lưu ý dùng thuốc và dấu hiệu cần đi khám, cấp cứu; (3) Tổng kết cách theo dõi triệu chứng và hỗ trợ khi đau họng kèm ho.
Tự nhiên đau họng thường do những nguyên nhân nào?
Cơn đau họng xuất hiện đột ngột thường liên quan đến kích ứng niêm mạc hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên. Không khí khô, khói thuốc và trào ngược thuộc nhóm không nhiễm trùng, trong khi virus hoặc vi khuẩn có thể gây viêm. Biểu hiện giữa hai nhóm đôi khi chồng lấp, nên chỉ quan sát họng chưa đủ để xác định nguyên nhân. [1] [2]
Bị đau họng nhưng không ho có phải nhiễm khuẩn không?
Đau họng không kèm ho chưa đủ để xác định có nhiễm khuẩn hay không. Viêm họng liên cầu thường ít gây ho hoặc sổ mũi hơn nhiễm virus, nhưng các biểu hiện vẫn có thể chồng lấp. Khi nghi ngờ nhiễm khuẩn, bác sĩ sẽ đánh giá và chỉ định xét nghiệm phù hợp. [4]
Nuốt nước bọt đau họng có phải viêm họng liên cầu không?
Đau họng khi nuốt nước bọt không đồng nghĩa với viêm họng liên cầu. Niêm mạc khô, kích ứng hoặc viêm đều có thể khiến cảm giác đau rõ hơn khi nuốt. Nếu kèm sốt, hạch cổ đau hoặc mảng trắng ở amidan, bạn nên đi khám để bác sĩ đánh giá nguyên nhân. [4]
Cổ họng mới rát nên uống gì cho dễ chịu?
Cách giảm đau họng tại nhà khi triệu chứng còn nhẹ?
Giữ ẩm niêm mạc và hạn chế kích ứng là hướng chăm sóc phù hợp khi cơn đau còn nhẹ, chưa xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm. Bạn có thể uống đủ nước, súc họng bằng nước muối, ăn món mềm và nghỉ giọng để giảm khó chịu. Đồng thời, nên tránh khói thuốc, thức ăn quá nóng hoặc cay trong thời gian hồi phục. [6] [7]
Họng bỗng đau rát có nên tự uống kháng sinh không?
Không nên tự dùng kháng sinh khi cổ họng vừa xuất hiện cảm giác đau rát. Phần lớn trường hợp liên quan đến virus hoặc yếu tố không nhiễm trùng, nên loại thuốc này không giải quyết được những nguyên nhân đó. Kháng sinh chỉ phù hợp khi nhân viên y tế xác định nhiễm khuẩn và chỉ định sử dụng. [5]
Đau họng kéo dài bao lâu thì cần đi khám?
Đau họng không cải thiện sau khoảng một tuần là lý do bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân. Nếu xuất hiện sốt cao, phát ban, khó há miệng hoặc một bên họng đau và sưng rõ, bạn cần thăm khám sớm hơn. Người có hệ miễn dịch suy yếu cũng nên chủ động tìm tư vấn y tế thay vì chờ triệu chứng kéo dài. [6] [3]
Đau họng có dấu hiệu nào cần gọi cấp cứu ngay?
Khó thở, thở rít hoặc không nuốt được nước bọt là những dấu hiệu cần gọi cấp cứu 115 ngay. Tình trạng sưng nhanh ở họng, lưỡi hoặc cổ cũng có thể gây nguy hiểm, đặc biệt khi triệu chứng diễn tiến nhanh và ảnh hưởng đến khả năng thở hay nuốt. Không nên tiếp tục tự chăm sóc tại nhà khi xuất hiện những biểu hiện này. [6] [5]
Mục lục bài viết (5 mục)
Đang sinh hoạt bình thường, cổ họng bỗng đau rát, khô hoặc vướng, đặc biệt rõ khi nuốt, nói hay ho. Triệu chứng xuất hiện đột ngột khiến nhiều người băn khoăn về nguyên nhân, mức độ nghiêm trọng và cách xử lý phù hợp.
Vậy tự nhiên đau họng là bị gì, khi nào cần lưu ý và nên làm gì trước tiên? Nội dung sau giúp nhận diện các nhóm nguyên nhân thường gặp, hướng dẫn cách giảm khó chịu và theo dõi dấu hiệu cần đi khám.
1. Tự nhiên đau họng là gì, do đâu? Hai nhóm nguyên nhân
Tự nhiên đau họng là tình trạng cổ họng đột ngột đau rát, khô hoặc có cảm giác vướng. Nguyên nhân có thể do niêm mạc họng bị khô, viêm hoặc kích thích, khiến cổ họng nhạy cảm hơn và dễ đau khi nuốt, nói hay ho. [1] [2]
Có thể hình dung lớp niêm mạc này như một “lớp lót” mềm phủ bên trong họng. Khi lớp lót bị khô, sưng hay tiếp xúc với chất gây kích thích, các dây thần kinh sẽ phát tín hiệu cảnh báo, làm cơn đau rát xuất hiện nhanh chóng.
Bảng sau giúp phân biệt sơ bộ hai nhóm nguyên nhân dựa trên cơ chế và tác nhân khởi phát cùng các biểu hiện đi kèm:
| Yếu tố phân biệt | Kích ứng hoặc nguyên nhân không nhiễm trùng | Do nhiễm trùng |
|---|---|---|
| Cơ chế | Niêm mạc họng bị khô, kích thích hoặc tổn thương nhẹ, không phải do virus, vi khuẩn. | Virus hoặc vi khuẩn gây viêm họng, amidan hoặc đường hô hấp trên, dẫn đến sưng, đỏ và đau. |
| Biểu hiện và triệu chứng đi kèm | Họng khô, ngứa, rát, vướng; thường không sốt, ít mệt. Tùy nguyên nhân, có thể có hắt hơi, chảy mũi trong, ho khan, khàn tiếng hoặc ợ chua. | Đau tăng khi nuốt, họng hoặc amidan đỏ, sưng. Nhiễm virus thường kèm ho, sổ mũi, khàn tiếng. Viêm họng liên cầu thường khởi phát nhanh, kèm sốt, hạch cổ đau, có mảng trắng; ho và sổ mũi ít gặp hơn. [4] |
| Tác nhân khởi phát | Không khí khô, khói thuốc, dị ứng, thở bằng miệng, nói nhiều, trào ngược hoặc thức ăn gây trầy xước. [1] | Virus gây cảm lạnh, cúm và các bệnh hô hấp khác; liên cầu nhóm A và một số vi khuẩn khác ít gặp hơn. |
| Bệnh, tình trạng liên quan | Viêm mũi dị ứng, dịch mũi chảy xuống họng, trào ngược dạ dày – thực quản, khô họng do thở bằng miệng; căng giọng, viêm thanh quản do sử dụng giọng quá mức hoặc tổn thương nhẹ do chất kích thích. | Cảm lạnh, cúm, viêm họng do virus, viêm amidan, viêm họng liên cầu và các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác. [3] |
Những đặc điểm trên chỉ giúp khoanh vùng sơ bộ vì biểu hiện đau họng do nhiễm trùng và do kích ứng vẫn có biểu hiện chồng lấp. Vì vậy, một dấu hiệu riêng lẻ như niêm mạc họng đỏ, đau khi nuốt hay amidan sưng chưa đủ để xác định nguyên nhân, cũng không giúp phân biệt chắc chắn viêm do virus với nhiễm liên cầu. [4]
Khi nghi ngờ nhiễm khuẩn, nên đi khám để bác sĩ đánh giá và chỉ định xét nghiệm phù hợp.
2. Bị đau họng đột ngột nên làm gì? Chăm sóc và thăm khám
2.1. 3 nhóm chăm sóc họng tại nhà, dùng thuốc và ngừa tái phát
Nếu cổ họng bỗng rát nhưng mức độ còn nhẹ, chưa kèm dấu hiệu nguy hiểm, trước hết nên giữ ẩm niêm mạc và tránh những yếu tố làm vùng tổn thương khó chịu hơn. Các cách chăm sóc được chia thành ba nhóm:
| Nhóm biện pháp | Cách thực hiện tương ứng |
|---|---|
| Làm dịu, giữ ẩm niêm mạc | Uống đủ nước, chọn món mềm: Ưu tiên thức uống dễ chịu và các món mềm, dễ nuốt. Nước mát vẫn phù hợp nếu không làm cơn đau tăng lên. Tránh thức ăn cay, quá nóng, khô hoặc cứng. Súc nước muối sinh lý: Dùng nước muối sinh lý hoặc hòa 1/2 thìa cà phê muối với 240 ml nước ấm, súc họng rồi nhổ bỏ. Dùng mật ong: Nước ấm pha mật ong, trà gừng mật ong hoặc tắc, quất chưng đường phèn có thể giúp làm dịu cảm giác khô rát. [7] [6] |
| Giảm tác nhân kích thích | Tăng độ ẩm: Dùng máy tạo ẩm trong phòng khô hoặc tắm nước ấm. Máy tạo ẩm cần được vệ sinh thường xuyên để tránh tích tụ nấm mốc, vi khuẩn. Nghỉ giọng: Hạn chế nói lớn, la hét và hắng giọng liên tục. Tránh chất kích thích: Không hút thuốc, hạn chế tiếp xúc với khói thuốc thụ động, bụi và hóa chất; giảm rượu bia trong thời gian hồi phục. [1] |
| Sản phẩm hỗ trợ tại chỗ | Viên ngậm, kẹo ngậm: Giúp tăng tiết nước bọt, làm dịu bề mặt họng đang khô; một số loại có thể tạo cảm giác tê nhẹ tại chỗ. Xịt thảo dược: Hỗ trợ giảm cảm giác ngứa rát trong thời gian ngắn và thuận tiện khi mang theo. [6] |
Lưu ý an toàn: Không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi. Trẻ nhỏ không nên dùng viên ngậm, kẹo ngậm vì có nguy cơ bị hóc nghẹn; trẻ chưa biết súc rồi nhổ không nên súc họng bằng nước muối. [5]
Nếu cơn đau ảnh hưởng sinh hoạt, bạn có thể dùng paracetamol hoặc ibuprofen theo hướng dẫn với liều phù hợp theo độ tuổi và cân nặng. Cần kiểm tra thành phần thuốc cảm đang sử dụng để tránh dùng đồng thời nhiều sản phẩm cùng chứa paracetamol. Người có bệnh nền, đang mang thai hoặc đang dùng thuốc khác nên hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng ibuprofen. [6]
Không tự dùng kháng sinh vì phần lớn trường hợp đau họng liên quan đến virus hoặc tác nhân không nhiễm trùng; kháng sinh chỉ phù hợp khi đã xác định có nhiễm khuẩn và được nhân viên y tế chỉ định. [5]
Sau khi triệu chứng dịu hơn, bạn nên chú ý kiểm soát các yếu tố có thể khiến đau họng tái diễn như dị ứng, nghẹt mũi, trào ngược, không khí khô, khói thuốc hoặc thói quen thở bằng miệng. Đồng thời, cần hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh hô hấp, không dùng chung vật dụng cá nhân và tránh nói lớn, la hét hoặc sử dụng giọng quá mức. [2]
Thay vì kiêng khem tràn lan, nên nhận diện những tác nhân thường xuất hiện trước mỗi đợt đau họng để điều chỉnh phù hợp.
2.2. Dấu hiệu đau họng cần đi khám sớm hoặc cấp cứu ngay
Phần lớn trường hợp đau họng cấp sẽ cải thiện dần. Bạn nên đi khám nếu sốt cao, rét run, phát ban; khó há miệng; một bên họng đau hay sưng rõ; amidan xuất hiện mảng trắng; có dấu hiệu mất nước hoặc nước bọt lẫn máu. Việc thăm khám cũng cần thiết khi triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần hoặc người bệnh có hệ miễn dịch suy yếu. [6] [3]
Gọi cấp cứu 115 ngay nếu: [6] [5]
- Khó thở, thở rít.
- Không nuốt được nước bọt, chảy dãi.
- Họng, lưỡi, cổ sưng nhanh.
- Biểu hiện diễn tiến nhanh, ảnh hưởng đến khả năng thở hoặc nuốt.
3. Tổng kết
Tự nhiên đau họng không phải lúc nào cũng đáng lo, nhưng cũng không nên đánh giá chỉ dựa trên cảm giác đau nhiều hay ít. Khả năng thở, nuốt và tốc độ tiến triển của triệu chứng mới là những yếu tố cần được ưu tiên theo dõi.
Nếu đau họng kèm ho, bạn có thể tham khảo TPBVSK Thiên Môn Bổ Phổi của Dược Bình Đông để hỗ trợ làm dịu họng, đồng thời bổ phổi và hỗ trợ giảm ho do viêm họng, viêm phế quản; sử dụng theo hướng dẫn trên nhãn. [8] [9]
>> Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
