Ngủ thở ra tiếng: Nguyên nhân, dấu hiệu đáng lo và cách xử lý
Hiện tượng ngủ thở ra tiếng bao gồm nhiều âm thanh xuất hiện trong giấc ngủ, từ ngáy, khò khè đến thở rít hoặc rên rỉ, với nguyên nhân và mức độ nguy cơ khác nhau.
Độ lớn của tiếng thở không cho biết đầy đủ mức độ nguy hiểm. Người nhà cần theo dõi nhịp thở, quãng ngừng và dấu hiệu như rút lõm ngực, tím môi; những biểu hiện này giúp nhận diện tình trạng cần hỗ trợ y tế sớm.
Bài viết giúp bạn hiểu rõ nội dung qua 3 phần chính: (1) Nguyên nhân và dấu hiệu đáng lo khi ngủ thở ra tiếng, (2) Quan sát nhịp thở, xử lý giữa đêm và hạn chế tái diễn, (3) Tổng kết việc theo dõi tiếng thở và chăm sóc sức khỏe hô hấp.
Mục lục bài viết (3 mục)
Trong nhiều gia đình Việt, tiếng ngáy của ông bà hay người lớn tuổi thường được xem như chuyện quen thuộc trong giấc ngủ. Với trẻ nhỏ, một tiếng lạ giữa đêm đủ khiến cả nhà chú ý. Còn ở người lớn, cùng thay đổi ấy đôi khi lại bị cho qua vì nghĩ tuổi tác vốn vậy.
Ngủ thở ra tiếng không nên được đánh giá chỉ qua độ to nhỏ của tiếng. Cách âm thanh phát ra cần được đánh giá cùng những biểu hiện đi kèm để biết nên tiếp tục theo dõi hay kiểm tra kỹ hơn.
1. Ngủ thở ra tiếng có sao không? Nguyên nhân và dấu hiệu
Ngủ thở ra tiếng thường xuất hiện khi luồng khí bị cản trở một phần do khi ngủ, các cơ vùng họng thư giãn và gốc lưỡi dịch ra sau dưới tác động của trọng lực. Đồng thời, về đêm, lượng epinephrine (hormone góp phần giãn phế quản) – giảm xuống nên tiếng nghe rõ hơn ở một số người.
Môi trường lạnh cũng làm biểu hiện này rõ hơn, nhất là ở những phòng bật điều hòa quá lạnh suốt đêm hoặc có độ ẩm thấp. Không khí lạnh và khô có thể kích thích niêm mạc mũi họng, khiến phế quản co nhẹ và tăng tiết dịch nhầy. Nhiều gia đình Việt có thói quen kéo chăn che sát mặt để tránh lạnh, khiến không khí quanh mũi, miệng kém lưu thông, tạo cảm giác ngột ngạt hơn.
Người nhà thường gọi âm thanh nghe thấy lúc ngủ bằng những cách quen miệng như “thở mạnh”, “ngủ nặng”, “khò khè” hoặc “ngáy”.
| Loại | Đặc điểm nhận biết | Nguyên nhân / tình trạng liên quan |
|---|---|---|
| Thở khò khè | Tiếng rít/ huýt sáo, nghe như tiếng ngáy nhỏ, rõ nhất lúc thở ra. | Viêm phế quản, hen suyễn, nhiều đờm dãi. |
| Thở rít (Stridor) | The thé, chói tai, nghe rõ hơn lúc hít vào. | Viêm thanh quản, hẹp khí quản, dị vật. |
| Ngủ ngáy | Tiếng ồm ồm, ngắt quãng hoặc kéo dài, phát ra từ vùng mũi họng. | Hội chứng ngưng thở khi ngủ, phì đại amidan/VA, béo phì. |
| Thở rên rỉ | Hít vào sâu, nín thở ngắn rồi thở ra từ từ kèm tiếng rên. | Rối loạn hô hấp liên quan đến giấc ngủ, căng thẳng thần kinh. |
Không phải tiếng thở nào cũng bắt nguồn từ cùng một nguyên nhân. Có trường hợp chỉ đi kèm nghẹt mũi, viêm mũi do thời tiết. Một số trường hợp khác ở người mắc hen suyễn, viêm phổi, phì đại VA/amidan hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ, những tình trạng có thể gây thiếu oxy trong lúc ngủ.
Nguyên nhân không chỉ giới hạn ở mũi, họng hay phế quản. Ở người bị trào ngược dạ dày thực quản (GERD), dịch vị kích trào lên thích vùng họng có thể gây ho, khò khè hoặc tạo âm thanh bất thường về đêm.
Hội chứng ngưng thở khi ngủ thường bị bỏ sót vì người đang ngủ không tự nhận ra những khoảng ngừng thở xảy ra trong đêm. Người nằm cạnh đôi khi nhận thấy trước qua tiếng ngáy khác thường hoặc những quãng im ngắn giữa các nhịp hô hấp.
Theo dõi tại nhà không nên chỉ tập trung vào tiếng thở phát ra. Nên ghi lại kiểu tiếng nghe được, thời điểm xuất hiện, tư thế nằm, các biểu hiện đi kèm để bác sĩ hình dung sát hơn diễn tiến thực tế. Nếu tiếng thở bất thường kéo dài trên 2 tuần, nên thăm khám chuyên khoa hô hấp để xác định nguyên nhân và hướng xử trí phù hợp.
2. Xử lý tiếng thở bất thường khi ngủ và phòng ngừa tái diễn
Quan sát nhịp hô hấp ngay lúc người đó đang ngủ. Chú ý tốc độ nhanh hay chậm hơn bình thường, nhịp có đều không, có quãng ngừng ngắn hay lồng ngực di động bất thường hay không.
Rút lõm vùng ngực hoặc vùng cổ lúc hít vào, vã nhiều mồ hôi, môi hay đầu ngón tay tím tái, ho sặc hoặc giật mình tỉnh dậy trong trạng thái hổn hển đều không nên chờ tới sáng mới xử lý. Gia đình cần tìm hỗ trợ y tế sớm.
Khi nào cần gọi 115? Với khó thở dữ dội, không nói được thành câu, tức nặng ngực hoặc tím môi, cần gọi cấp cứu ngay. [1] [4] Ở trẻ nhỏ, rút lõm ngực, thở rên kèm khó thở hoặc ngừng thở cũng là dấu hiệu cấp cứu. [2] Người lớn ngáy to kèm những quãng ngừng thở lặp lại nên đi khám sớm, không chờ đủ 2 tuần. [3]
Các biện pháp tại chỗ chỉ phù hợp khi chưa có những dấu hiệu nguy hiểm kể trên. Khi đó, hãy bắt đầu bằng một vài điều chỉnh đơn giản như sau:
| Biện pháp | Mục đích | Cách thực hiện giữa đêm |
|---|---|---|
| Thay đổi tư thế nằm | Giảm tác động của trọng lực lên vùng họng, tạo thêm khoảng trống cho luồng khí đi qua. | Xoay người sang nằm nghiêng, ưu tiên nghiêng trái. Kê thêm gối mỏng dưới vai, đầu để nâng phần thân trên khoảng 15 độ nếu tiếng thở vẫn còn. |
| Giữ ấm phòng ngủ | Hạn chế kích thích do không khí lạnh về đêm. | Điều chỉnh điều hòa khoảng 26-28°C, chuyển sang gió nhẹ, tránh luồng gió thổi trực tiếp vào mặt. Đắp thêm chăn mỏng che vùng cổ, ngực. |
| Tăng độ ẩm | Giảm cảm giác khô họng, làm dịch nhầy bớt đặc. | Bật máy tạo ẩm nếu có hoặc có thể đặt một chậu nước nhỏ gần giường trong phòng điều hòa quá khô. |
| Làm sạch mũi | Giảm nghẹt, tạo cảm giác thông thoáng hơn ở vùng mũi. | Nhỏ 1-2 giọt hoặc xịt nước muối sinh lý 0,9% vào mỗi bên mũi nếu thức giấc vì nghẹt, sau đó trở lại tư thế nằm nghiêng. |
Những điều chỉnh giữa đêm chủ yếu xử lý yếu tố trước mắt. Về lâu dài, tiếng thở bất thường có tái diễn hay không còn phụ thuộc vào thói quen trước giờ ngủ.
Ăn quá no hoặc dùng thực phẩm khó tiêu sát giờ nghỉ làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày, kéo theo ho khan, khàn tiếng hay cảm giác vướng nghẹn ở cổ. Thời gian sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ cũng nên rút ngắn vì ánh sáng xanh từ màn hình gây ức chế melatonin, hormone tham gia điều hòa giấc ngủ.
Song song với nếp sinh hoạt trước giờ ngủ, vùng mũi họng cần được giữ sạch để hạn chế dịch nhầy tích tụ. Nước muối sinh lý 0,9% đạt chuẩn phù hợp cho việc vệ sinh hằng ngày. Về lâu dài, chế độ ăn hợp lý và vận động đều đặn giúp kiểm soát cân nặng, hạn chế áp lực quanh vùng cổ trong lúc ngủ ở người thừa cân.
Ngoài ra, hút thuốc và uống rượu bia nên được hạn chế. Khói thuốc gây kích thích niêm mạc, tăng tiết dịch nhầy. Cồn làm cơ vùng sau họng giãn nhiều hơn, khiến luồng khí đi qua khó khăn, tăng nguy cơ ngáy to hoặc có những quãng ngừng lúc ngủ.
3. Tổng kết: Theo dõi tiếng thở và chăm sóc sức khỏe hô hấp
Tiếng thở phát ra lúc ngủ không nên được đánh giá chỉ qua độ to hay tần suất. Nhịp hô hấp, những quãng ngừng cùng các biểu hiện đi kèm mới cho biết nên tiếp tục theo dõi hay tìm hỗ trợ y tế.
Sau khi đã loại trừ dấu hiệu nguy hiểm, trọng tâm chuyển sang xây dựng các thói quen sinh hoạt lành mạnh, chăm sóc mũi họng đều đặn, hạn chế những thói quen gây kích thích vùng họng. Duy trì những điều này lâu dài phù hợp hơn với mục tiêu hạn chế tình trạng tái diễn.
Bên cạnh việc xây dựng lối sống lành mạnh, nếu có nhu cầu chăm sóc sức khỏe hô hấp, bổ phổi và hỗ trợ giảm các triệu chứng ho, đau rát họng do viêm họng, viêm phế quản, bạn có thể tham khảo TPBVSK Thiên Môn Bổ Phổi của Dược Bình Đông.
>> Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
