Top 9 cây thuốc, bài thuốc nam trị ho có đờm

Cách trị ho có đờm bằng cây thuốc nam được nhiều người tin chọn nhờ tính an toàn và lành tính. Trong bài viết này, Dược Bình Đông giới thiệu các cây thuốc cùng bài thuốc nam thường dùng để cải thiện tình trạng ho kèm đờm.

1. Đôi nét về phương pháp trị ho có đờm bằng thuốc nam

Trị ho có đờm bằng thuốc nam là cách chăm sóc tự nhiên, an toàn, lành tính, thích hợp với các trường hợp nhẹ khi đường hô hấp bị kích ứng bởi khói bụi, thuốc lá hoặc môi trường ô nhiễm.

Trường hợp ho khạc đờm kéo dài trên 3 tuần cần đặc biệt lưu ý. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đờm chuyển sang màu vàng xanh, lẫn máu, kèm sốt dai dẳng, đau ngực hoặc khó thở, bạn nên thăm khám bác sĩ sớm. Việc kiểm tra giúp chẩn đoán chính xác các bệnh hô hấp như cảm lạnh, cảm cúm, viêm họng, viêm phế quản, lao phổi, viêm phổi hoặc nhồi máu phổi, từ đó phòng tránh biến chứng nguy hiểm.

Ngay sau đây là những cây thuốc nam quen thuộc, được nhiều người tin dùng để giảm ho đờm, làm dịu cổ họng và cải thiện chức năng hô hấp một cách tự nhiên.

Mời bạn đọc theo dõi thêm bài viết về “Mẹo trị ho có đờm tại nhà” để có thêm những thông tin hữu ích. 

2. Top 9 cây thuốc nam trị ho có đờm, bổ phổi thông dụng nhất

2.1. Mạch môn (Củ mạch môn) – Bổ phế, hóa đờm, trị ho khan

Mạch môn (Radix Ophiopogonis japonici) là rễ củ đã được phơi hoặc sấy khô của cây Mạch môn đông (Ophiopogon japonicas (L.f.) Ker-Gawl), thuộc họ Convallariaceae, còn gọi với tên Lan tiên hay Cỏ lan. Đây là cây thân thảo, phần củ tròn mềm, kích thước tương đương đầu đũa, lớp vỏ có màu trắng vàng.

Trong nhóm thuốc nam hỗ trợ hô hấp, vị này được dùng để cải thiện tình trạng ho đờm, đồng thời giúp giảm ho khan, ho ra máu và cảm giác khô miệng.

Một số đặc điểm dược tính tiêu biểu:

• Tính vị: Ngọt, tính hàn, hơi đắng.
• Quy kinh: Kinh Tâm, Phế, Vị.
• Công dụng: Bổ phế, an thần, thanh nhiệt, giải độc, ích tinh – tân dịch, lợi tiểu. 
• Chủ trị: Phế nhiệt do âm hư, ho lao, ho khan, tổn thương tân dịch, phiền tâm mất ngủ, khát nước, táo bón.

Củ Mạch môn khô có tác dụng bổ phế, hóa đờm và trị ho khan hiệu quả.

2.2. Cát cánh – Chuyên trị ho nhiều đờm, đau rát họng

Cát cánh (Platycodon grandiflorum) thuộc họ Hoa chuông Campanulaceae, còn gọi là Kết canh, Mộc tiện, Bạch dược, Phù hổ hay Cánh thảo. Phần rễ có màu vàng nhạt hoặc trắng, phơi khô làm dược liệu trong nhóm thuốc nam hỗ trợ đường hô hấp.

Trong y học cổ truyền, vị thuốc này giúp tuyên thông phế khí, khử đờm và làm dịu cổ họng. Nhờ đó, thảo dược thường được dùng trong các trường hợp ho nhiều đờm, khàn tiếng, đau họng kèm cảm giác tức ngực.

Một số đặc điểm dược tính tiêu biểu:

• Tính vị: Vị cay, đắng, tính bình
• Quy kinh: Phế, Thận, Vị, Tỳ.
• Công dụng: Long đờm, tiêu mủ, giảm đờm, làm dịu họng, lợi họng.
• Chủ trị: Ho nhiều đờm, tức ngực, hầu họng sưng đau, khàn tiếng, viêm phổi và các vết loét có mủ.
  

Cát cánh giúp tuyên thông phế khí, làm loãng đờm và dịu cổ họng sưng đau.

2.3. Xạ can (Rẻ quạt) – Giảm của viêm họng, khàn tiếng

Xạ can (Belamcanda chinensis Lem) thuộc họ Lay Ơn Iridaceae, còn gọi là Rẻ quạt, Biển trúc, Ô phiến, Ô bồ, Ô xuy hay Dạ can. Đây là cây thân cỏ, phần thân, rễ dùng làm thuốc nam giảm các vấn đề hô hấp.

Trong y học cổ truyền, thảo dược này giúp khử đờm, kháng viêm, thanh nhiệt, hạ sốt, thường áp dụng khi cổ họng sưng đau, tiếng nói khàn, đục.

Một số đặc điểm của cây Xạ can:

• Tính vị: Vị đắng, tính hàn.
• Quy kinh: Can, Phế.
• Công dụng: Tuyên thông phế khí, tiêu đờm, phá trưng kết, khai Vị, hạ thực, tiêu thũng độc, trấn Can, minh mục, sát trùng, thanh nhiệt giải độc.
• Chủ trị: Ho kèm đờm ứ trệ, khí nghịch, tiếng nói không trong, phế ung, họng sưng đau do thực hỏa, mụn nhọt sưng đau.

2.4. 2.4. Bán hạ (Củ chóc) – Giáng khí, cầm nôn và trừ đờm

Bán hạ thuộc nhóm thân rễ phơi khô của một số cây trong họ Ráy. Trong đó, Phổ biến nhất là Bán hạ Việt Nam, còn gọi là cây chóc chuột, củ chóc hoặc lá ba chìa, tên khoa học Typhonium trilobatum Schott.

Trong y học cổ truyền, vị thuốc nam này giúp long đờm, cải thiện nhức đầu, giảm tình trạng đau dạ dày mạn tính.

Một số đặc điểm cụ thể của vị thuốc Bán hạ:

• Tính vị: Vị cay, có độc, tính ôn.
• Quy kinh: Phế, Tỳ, Vị.
• Công dụng: Giáng khí chỉ ho, hóa đàm táo thấp, giáng nghịch, giảm nôn.
• Chủ trị: Ho kèm nhiều đờm, thấp trệ ở người béo phì, đầy chướng bụng, buồn nôn.

Bán hạ chế thường được dùng để giáng khí, cầm nôn và loại bỏ đờm thấp trệ.

2.5. Cam thảo – Vị thuốc giảm ho, tiêu đờm lành tính

Cam thảo (Radix et Rhizoma Glycyrrhizae) thuộc họ Đậu Fabaceae, thường góp mặt trong nhiều bài thuốc nam giảm viêm họng, nhiễm trùng đường hô hấp, viêm hô hấp trên, với thông tin dược tín như sau:

• Tính vị: Ngọt, tính bình, không độc.
• Quy kinh: Tỳ, Vị, Tâm, Phế.
• Công dụng: Lợi khí huyết, hạ chí, chỉ khát, ôn trung, thông kinh mạch, giải độc, kiên gân, tăng nội lực, dưỡng khí, định phách, ích tinh, thông cửu khiếu, lợi bách mạch, an hồn.
• Chủ trị: Thanh nhiệt, giảm đau, giảm ho.

Cam thảo có vị ngọt, tính bình, giúp hòa vị và giảm các cơn ho dai dẳng.

2.6. Trần bì – Làm loãng đờm, giãn phế quản

Trần bì (Pericarpium Citri reticulatae perettne) là lớp vỏ quả Quýt chín (Citrus reticulata Blanco) đã phơi hoặc sấy khô, bảo quản lâu năm.

Theo Tây y, Trần Bì giúp làm loãng đờm, tăng tiết dịch, tiêu viêm, giãn phế quản, hạ cơn hen. Trong Đông y, vị thuốc nàm này thường dùng để cải thiện các vấn đề liên quan đến đường hô hấp, tiêu hóa.

• Tính vị: Vị cay, đắng, tính ấm
• Quy kinh: Phế, Tỳ
• Công dụng: Hoá đờm ráo thấp, lý khí kiện tỳ.
• Chủ trị: Ho kèm nhiều đờm, đau bụng, kén ăn, đầy trướng, nôn mửa, tiêu chảy.

Trần bì (vỏ quýt khô) chứa nhiều tinh dầu giúp giãn phế quản và long đờm nhanh chóng.

2.7. Bối mẫu – Thanh nhiệt, tán kết, nhuận phế

Bối mẫu (Bullus Fritillariae cirrlosac) còn gọi là Xuyên bối mẫu, Cam túc bối mẫu hay Càn mẫu. Dược liệu này là phần tép dò khô của cây Bối mẫu lá quăn hoặc Xuyên bối mẫu, đều thuộc họ Hành Alliaceae.

Theo Y học cổ truyền, vị thuốc nam này có tác dụng thanh nhiệt, trị ho, long đờm, cầm máu, lợi sữa… với một vài dược tính như sau:

• Tính vị: Ngọt, hơi đắng, tính mát.
• Quy kinh: Phế, Tâm.
• Công dụng: Hóa đàm, chỉ khái, thanh nhiệt, tán kết.
• Chủ trị: Phế hư ho kéo dài, đàm hỏa uất kết, ngoại cảm phong nhiệt, loa lịch sang ung (lao hạch, nhọt lở).

Xuyên bối mẫu nổi tiếng với công dụng thanh nhiệt, nhuận phế và trị ho lao, ho khan.

2.8. Thiên môn đông – Dưỡng âm, sinh tân, trị ho lâu ngày

Thiên môn đông (Asparagus cochinchinensis (Lour.) Merr.) thuộc họ Asparagaceae, còn gọi là Thiên môn, Thiên đông hoặc Tóc tiên leo, cây sống lâu năm với phần rễ củ dùng làm thuốc.

Trong y học cổ truyền, vị thuốc nam này giúp giảm ho, cải thiện tình trạng táo bón, góp phần bồi bổ sinh lực cho cơ thể với những đặc tính cụ thể như sau:

• Tính vị: Đắng, ngọt, tính hàn.
• Quy kinh: Phế, Thận.
• Công dụng: Thanh phế, hóa đờm, dưỡng âm, nhuận táo, sinh tân.
• Chủ trị: Phế ráo gây ho khan, đờm dính, họng khô, miệng khát, ruột ráo táo bón; thường áp dụng trong các trường hợp phế ung, ho, hư lao, thổ huyết, nhiệt bệnh, tân dịch hao tổn, tiêu khát, táo bón.

Thiên môn đông giúp dưỡng âm, sinh tân dịch, rất tốt cho người bị ho do phế nhiệt.

2.9. Tỳ bà diệp (Lá tỳ bà) – Mát phổi, giảm ho do nhiệt

Tỳ bà diệp (Folium Eriobriotryae) là lá cây Tỳ bà hoặc Nhót tây đã phơi hay sấy khô, có tên khoa học Eriobotrya japonica (Thunb.) Lindl., họ Hoa hồng Rosaceae.

Trong y học cổ truyền, vị thuốc nam này giúp mát phổi, giảm ho, hạn chế nôn ói, thường dùng khi đường hô hấp bị kích ứng. Một số đặc điểm dược tính tiêu biểu:

• Tính vị: Đắng, tính hàn.
• Quy kinh: Phế, Vị
• Công dụng: Thanh phế hòa vị, giáng khí, hóa đờm.
• Chủ trị: Ho suyễn do nhiệt, đau rát cổ họng, tức ngực, hen, đau dạ dày, nôn ói.

3. Các bài thuốc Đông y trị ho có đờm phổ biến theo từng thể bệnh

Theo Đông y, chứng ho kèm đờm được gọi là khái thấu, khởi phát từ hai nhóm nguyên nhân chính gồm ngoại cảm từ môi trường bên ngoài và nội thương do tạng phủ hoạt động rối loạn. Ho là do cơ thể bị nhiễm phong hàn hoặc phong nhiệt tạo ra thể đàm, đảm nhiệt, độc tố tích tụ trong cơ thể, gây mất cân bằng âm dương.

Để cải thiện tình trạng này, cần chú trọng điều dưỡng Phế, bồi bổ chính khí, đồng thời nâng cao sức đề kháng nhằm hỗ trợ cơ thể đào thải bệnh tật hiệu quả.

Dưới đây là một số bài thuốc nam thường được sử dụng phổ biến trong Đông y:

Bài thuốc Hạnh tô tán: Trị ho đờm do nhiễm lạnh (Phong hàn)

• Công dụng: Tuyên phế, hóa đàm, ôn phong hàn.
• Thành phần: 12–16g Bạch linh; 8–12g Tiền hồ, Hạnh nhân, Cát cánh; 6–12g Chế bán hạ; 6–8g Tô diệp, Chỉ xác; 4–6g Quất bì; 4g Cam thảo; 3 lát Gừng tươi, 2 quả Đại táo.
• Cách dùng: Sắc nước uống.

Bài thuốc Tang cúc ẩm: Giải cảm, trị ho do phong nhiệt (Nóng sốt)

• Công dụng: Phát tán phong nhiệt, tuyên phế, hỗ trợ hóa đờm.
• Thành phần: 24g Tang diệp, 20g Hạnh nhân, 16g Bạc hà tươi, 12g Cúc hoa, 12g Cát cánh, 12g Lô căn, 8g Cam thảo, 8g Liên kiều.
• Cách dùng: Sắc với 1,5 lít nước, cô còn 250ml, chia 5 lần dùng trong ngày.

Bài thuốc Bình vị tán: Kiện tỳ, tiêu trừ đờm thấp ở người béo

• Công dụng: Táo thấp, kiện Tỳ.
• Thành phần: 12g Trần bì, 12g Hậu phác, 12g Thương truật, 6g Cam thảo, Gừng 2 lát, Táo 2 quả.
• Cách dùng: Gừng, Táo sắc lấy nước; các vị còn lại tán bột mịn. Mỗi lần dùng 12g bột hòa cùng nước sắc.

Bài thuốc Sa sâm Mạch môn đông thang: Dưỡng âm, trị ho khan chuyển đờm

• Công dụng: Thanh dưỡng phế âm, sinh tân, nhuận táo.. 
• Thành phần: 12g Sa sâm, 12g Tang diệp, 12g Thiên hoa, 8g Ngọc Trúc, 8g Biển đậu, 6g Cam thảo.
• Cách dùng: Sắc lọc bỏ bã, lấy nước uống.

Ngoài các bài thuốc, Ho có đờm có thể được hỗ trợ cải thiện với Thiên Môn Bổ Phổi Bình Đông, sản phẩm bào chế sẵn từ các thảo dược như Thiên môn đông, Bình vôi, Bạc hà, Trần bì, Bách bộ, Kinh giới, Tang bạch bì, Gừng, Atiso, giúp người dùng tiết kiệm thời gian, công sức so với tự chuẩn bị bài thuốc. Nhờ đó, sản phẩm còn bổ phổi, dưỡng phế, giảm ho do viêm họng, viêm phế quản, kèm ho khan, ho gió, ho hen, ho về đêm, đau rát họng, khàn tiếng.

4. Những lưu ý an toàn khi sử dụng thuốc nam trị ho

Trước khi dùng bất kỳ thảo dược hay bài thuốc nam nào để cải thiện triệu chứng, người bệnh cần thăm khám thầy thuốc Đông y nhằm được tư vấn phù hợp với thể trạng và triệu chứng cụ thể. Dựa trên kết quả đánh giá, thành phần dược liệu cùng liều lượng có thể được điều chỉnh cho từng trường hợp.

Dưới đây là những lưu ý quan trọng khi áp dụng phương pháp này.

• Ưu tiên dược liệu còn tươi, không héo úa, không dập nát, tránh những loại có nguy cơ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật.
• Không tự ý áp dụng bài thuốc nam cho trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh, cần có tư vấn từ bác sĩ để đảm bảo an toàn.
• Các bài thuốc nam thường cần thời gian để có hiệu quả, đòi hỏi người bệnh cần kiên trì trong việc sử dụng.
• Dù có nguồn gốc tự nhiên, thảo dược vẫn có thể gây dị ứng, khi xuất hiện dấu hiệu bất thường nên ngừng ngay và tìm đến cơ sở y tế.
• Kết hợp bài thuốc với chế độ ăn uống hợp lý, bổ sung thực phẩm tốt cho người ho kèm đờm, đồng thời duy trì lối sống lành mạnh để cải thiện triệu chứng.

5. Tổng kết về trị giảm ho, bổ phổi với thuốc nam

Ho có đờm thường xuất hiện khi đường hô hấp bị viêm nhiễm. Thuốc nam là lựa chọn an toàn, lành tính, phù hợp để hỗ trợ cải thiện triệu chứng, đồng thời người bệnh nên duy trì chế độ ăn uống điều độ, uống đủ nước nhằm tăng sức đề kháng, hạn chế tái phát.

Ngoài các bài thuốc truyền thống, Thiên Môn Bổ Phổi Bình Đông có thể xem là giải pháp thảo dược tiện lợi giúp giảm ho kèm đờm và những vấn đề hô hấp khác. Sản phẩm có hai dạng:

• Thiên Môn Bổ Phổi Bình Đông 280ml (người lớn từ 11 tuổi): Bào chế từ Bạc hà, Gừng, Atiso, Thiên môn đông, Bách bộ, Trần bì, Tang bạch bì, Bình vôi, Kinh giới, hỗ trợ bổ phổi, giảm ho do viêm họng, viêm phế quản, kèm ho khan, ho về đêm, đau rát họng, khàn tiếng.

• Thiên Môn Bổ Phổi Bình Đông 90ml (trẻ 3–10 tuổi): Chiết xuất từ Bạc hà, Trần bì, Kinh giới, Cát cánh, Tang bạch bì, Tang diệp, Tô tử, Tỳ bà diệp, Mạch môn, giúp giảm ho kèm đờm, đau rát họng do viêm họng, viêm phế quản, đồng thời hỗ trợ bổ phổi cho trẻ.
  

Dược Bình Đông sở hữu hơn 70 năm kinh nghiệm trong nghiên cứu, bào chế sản phẩm thảo dược đạt chuẩn GMP. Liên hệ hotline (028) 39 808 808 để được tư vấn chi tiết về các sản phẩm bổ phổi.

6. Câu hỏi thường gặp khi dùng thuốc nam trị ho có đờm