Sức khỏe theo mùa: Phòng ngộ độc và bệnh truyền qua thực phẩm mùa mưa lũ

Mưa lớn và ngập lụt có thể ảnh hưởng đến nguồn nước, thực phẩm và điều kiện sinh hoạt hằng ngày. Khi nguồn nước bị ô nhiễm, thực phẩm bảo quản không đúng cách hoặc điều kiện vệ sinh bị hạn chế, nguy cơ mắc các bệnh đường tiêu hóa có thể tăng lên. Vì vậy, trong và sau mưa lũ, việc Phòng ngộ độc thực phẩm mùa mưa lũ như lựa chọn thực phẩm an toàn, sử dụng nguồn nước phù hợp và giữ vệ sinh khi chế biến, ăn uống là những điều mọi gia đình nên lưu ý.

1. Vì sao nguy cơ ngộ độc thực phẩm tăng trong mùa mưa lũ?

Mưa lũ có thể làm thay đổi điều kiện vệ sinh và bảo quản thực phẩm. Một số yếu tố cần lưu ý gồm:

• Nguồn nước có thể bị ô nhiễm: Nước lũ có thể cuốn theo vi sinh vật, chất thải và các tác nhân khác. Nếu sử dụng nguồn nước chưa được xử lý an toàn để uống, nấu ăn hoặc rửa thực phẩm, nguy cơ mắc các bệnh đường tiêu hóa có thể tăng lên.
• Thực phẩm dễ hư hỏng: Mất điện kéo dài có thể ảnh hưởng đến việc bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh. Thực phẩm tiếp xúc trực tiếp với nước lũ cũng không nên tiếp tục sử dụng.
• Điều kiện vệ sinh có thể bị hạn chế: Sau mưa lũ, nguồn nước sạch và điều kiện vệ sinh có thể chưa thuận tiện như bình thường. Điều này khiến việc giữ sạch tay, dụng cụ và khu vực chế biến thực phẩm cần được chú ý hơn.

2. Nhận biết các biểu hiện ngộ độc thực phẩm

Các biểu hiện liên quan đến ngộ độc thực phẩm có thể khác nhau tùy vào tác nhân và lượng tác nhân mà cơ thể tiếp xúc. Một số trường hợp có thể xuất hiện triệu chứng sau vài giờ, trong khi những trường hợp khác cần một hoặc vài ngày mới có biểu hiện.

• Đau bụng, buồn nôn và nôn: Có thể xuất hiện khi đường tiêu hóa bị kích thích hoặc viêm. Nếu nôn nhiều, đặc biệt khi đi kèm tiêu chảy, cơ thể có thể bị mất nước và điện giải. Tuy nhiên, những biểu hiện này cũng có thể gặp trong nhiều tình trạng khác nên không thể chỉ dựa vào triệu chứng để xác định nguyên nhân.
• Tiêu chảy: Có thể biểu hiện bằng phân lỏng hoặc nhiều nước, đôi khi kèm đau bụng, buồn nôn và nôn. Khi tiêu chảy, nên chú ý những dấu hiệu mất nước như khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, chóng mặt hoặc mệt nhiều.
• Sốt, mệt mỏi và đau đầu: Một số trường hợp nhiễm trùng đường tiêu hóa có thể gây sốt, rét run, đau đầu hoặc đau mỏi người. Đây là những biểu hiện không đặc hiệu và cần được xem xét cùng các triệu chứng khác.
• Nhìn mờ, nhìn đôi hoặc khó nuốt: Nếu sau khi ăn thực phẩm nghi ngờ xuất hiện nhìn mờ, nhìn đôi, sụp mi, nói khó, khó nuốt, yếu cơ hoặc khó thở, người bệnh nên được đưa đến cơ sở y tế ngay. Những dấu hiệu này cần được đánh giá kịp thời và trong một số trường hợp có thể liên quan đến ngộ độc Botulinum.

3. Những bệnh truyền qua thực phẩm và nguồn nước có thể gặp sau mưa lũ

Mưa lũ có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng nguồn nước và thực phẩm. Trong điều kiện vệ sinh không đảm bảo, một số bệnh đường tiêu hóa có thể xuất hiện hoặc lây lan.

• Tiêu chảy cấp và viêm dạ dày – ruột: Có thể liên quan đến vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng. Người bệnh có thể gặp tiêu chảy, nôn, đau bụng và đôi khi sốt.
• Bệnh tả: Do vi khuẩn Vibrio cholerae gây ra và có thể lây qua nước hoặc thực phẩm nhiễm khuẩn. Bệnh có thể gây tiêu chảy nhiều, nôn và mất nước.
• Kiết Lỵ do Shigella: Có thể lây qua nước, thực phẩm nhiễm bẩn hoặc tiếp xúc với người bệnh. Một số biểu hiện có thể gặp gồm tiêu chảy, đau bụng, sốt và đôi khi có máu trong phân.
• Nhiễm Salmonella và thương hàn: Một số loại vi khuẩn Salmonella có thể gây bệnh đường ruột thông qua thực phẩm hoặc nguồn nước nhiễm bẩn. Người bệnh có thể gặp tiêu chảy, đau bụng, sốt hoặc nôn.
• Viêm gan A: Virus viêm gan A chủ yếu lây qua đường phân – miệng. Nước và thực phẩm không an toàn có thể là nguồn lây. Giữ vệ sinh tay và sử dụng nguồn nước an toàn là những biện pháp giúp hạn chế nguy cơ.
• Một số bệnh do ký sinh trùng đường ruột: Một số ký sinh trùng như Giardia hoặc Entamoeba histolytica có thể lây qua nước và thực phẩm nhiễm bẩn, gây các biểu hiện như tiêu chảy, đau bụng hoặc đầy hơi.

Không phải mọi trường hợp có các triệu chứng trên đều là do ngộ độc thực phẩm hoặc nhiễm một tác nhân cụ thể. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc diễn tiến bất thường, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân.

4. Cách phòng ngộ độc thực phẩm mùa mưa lũ

Trong và sau mưa lũ, có thể ưu tiên một số nguyên tắc đơn giản về nguồn nước, thực phẩm và vệ sinh cá nhân để hạn chế nguy cơ mắc các bệnh đường tiêu hóa.

Ăn chín, uống chín

Đây là một trong những cách giúp hạn chế việc đưa vi sinh vật gây bệnh vào cơ thể.

• Ưu tiên thực phẩm được nấu chín kỹ.
• Uống nước đã đun sôi hoặc được xử lý an toàn.
• Hạn chế thực phẩm sống, tái hoặc chưa được xử lý nhiệt đầy đủ trong thời gian mưa lũ.
• Không để thức ăn đã nấu chín tiếp xúc với thực phẩm sống hoặc nguồn nước không an toàn.

WHO cũng khuyến cáo sử dụng nguồn nước an toàn cho việc uống và chế biến thực phẩm sau lũ.

Không sử dụng thực phẩm đã tiếp xúc với nước lũ

Thực phẩm tiếp xúc trực tiếp với nước lũ không nên tiếp tục sử dụng, ngay cả khi nhìn bên ngoài vẫn còn nguyên vẹn.

Đặc biệt nên loại bỏ:

• Thịt, cá, rau củ và thức ăn chín đã tiếp xúc với nước lũ.
• Thực phẩm trong bao bì bị thấm nước hoặc không còn kín.
• Thực phẩm có mùi, màu sắc hoặc kết cấu bất thường.
• Đồ hộp bị phồng, rò rỉ, hở hoặc hư hỏng.
• Thực phẩm dễ hỏng đã mất điện trong thời gian dài và không còn được bảo quản lạnh an toàn.

Không nên nếm thử thực phẩm để kiểm tra xem còn sử dụng được hay không. Một số tác nhân gây bệnh có thể tồn tại mà không làm thực phẩm thay đổi rõ rệt về mùi, vị hoặc hình thức.

Xử lý nguồn nước đúng cách

Nếu nguồn nước sinh hoạt có nguy cơ bị ô nhiễm, nên thực hiện xử lý theo hướng dẫn của cơ quan y tế địa phương.

Tùy điều kiện thực tế, nước có thể cần được lọc, khử khuẩn bằng phương pháp phù hợp và đun sôi trước khi uống hoặc sử dụng để chế biến thực phẩm. Không nên sử dụng nguồn nước đã được cảnh báo ô nhiễm khi chưa có biện pháp xử lý phù hợp.

Giữ sạch tay và dụng cụ ăn uống

Nên rửa tay bằng xà phòng và nước an toàn:

• Trước khi ăn.
• Trước khi chế biến hoặc tiếp xúc với thực phẩm.
• Sau khi đi vệ sinh.
• Sau khi chăm sóc người đang bị tiêu chảy hoặc nôn ói.

Bát đũa, xoong nồi và các bề mặt tiếp xúc với thực phẩm cũng nên được làm sạch bằng nước an toàn trước khi sử dụng.

Bảo quản thực phẩm khô ráo, tránh côn trùng

Lương thực và thực phẩm khô nên được đặt ở nơi sạch, khô, tránh nước, hơi ẩm, ruồi, gián và các động vật có thể mang mầm bệnh. Không nên sử dụng thực phẩm có dấu hiệu mốc, đổi màu, có mùi bất thường hoặc không rõ điều kiện bảo quản.

5. Nên làm gì khi nghi ngờ ngộ độc thực phẩm?

• Không tự gây nôn: Không dùng ngón tay hoặc các biện pháp dân gian để kích thích nôn vì có thể gây sặc. Nếu người bệnh tự nôn, nên đặt nằm nghiêng để hạn chế nguy cơ sặc.
• Bù nước và điện giải: Có thể dùng Oresol (ORS) theo đúng hướng dẫn trên bao bì. Pha đúng lượng nước, không tự ý thêm hoặc bớt thành phần. Nếu đang nôn, cho uống từng ngụm nhỏ và nhiều lần.
• Đến cơ sở y tế khi: Nôn liên tục, tiêu chảy nhiều hoặc kéo dài, phân có máu, sốt cao, mất nước, lơ mơ, co giật hoặc khó thở. Nhìn mờ, nhìn đôi, sụp mi, khó nuốt, nói khó hoặc yếu cơ sau khi ăn thực phẩm nghi ngờ cũng cần được cấp cứu.
• Giữ lại thông tin về thực phẩm nghi ngờ: Nếu có thể, giữ bao bì hoặc phần thực phẩm còn lại để cung cấp cho nhân viên y tế. Không tiếp tục ăn thử hoặc cho người khác sử dụng.

6. Kết luận

Mưa lũ có thể khiến nguồn nước, thực phẩm và điều kiện sinh hoạt bị ảnh hưởng. Vì vậy, chủ động Phòng ngộ độc thực phẩm mùa mưa lũ như ăn chín, uống chín, sử dụng nguồn nước an toàn, giữ vệ sinh tay và dụng cụ, đồng thời kiểm tra kỹ thực phẩm trước khi sử dụng là những việc đơn giản nhưng có ý nghĩa trong việc giảm nguy cơ mắc các bệnh đường tiêu hóa.

Nếu xuất hiện nôn ói, tiêu chảy hoặc đau bụng, người bệnh nên chú ý bù nước và theo dõi tình trạng sức khỏe. Khi triệu chứng kéo dài, diễn tiến nặng hoặc xuất hiện những dấu hiệu bất thường như mất nước, phân có máu, rối loạn ý thức hay khó thở, nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra và xử trí phù hợp.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp thông tin sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán, tư vấn hoặc điều trị của bác sĩ.