Thở hơi lên: Nguyên nhân, dấu hiệu cảnh báo và cách xử lý

Đang ngồi làm việc, vừa đi lại nhiều hay đơn giản chỉ sau một bữa ăn, đôi lúc người ta bất chợt phải rướn lên lấy thêm hơi, vùng ngực và cổ cũng khó chịu hơn bình thường. Trạng thái này dễ được chú ý hơn ở người thừa cân, béo phì, lớn tuổi hoặc nhóm nhân viên văn phòng ít vận động, nhưng mỗi người lại mô tả theo một cách khác nhau.

Có lúc cảm giác khó lấy đủ hơi chỉ thoáng qua rồi dịu xuống, song vẫn để lại sự băn khoăn vì không rõ nguyên nhân nằm ở đâu, có cần theo dõi thêm hay không. Vậy thở hơi lên thực chất là gì, do đâu xuất hiện và khi nào cần lưu ý?

1. Thở hơi lên là gì? Nguyên nhân và dấu hiệu cần lưu ý

Bảng này giúp đối chiếu hoàn cảnh hụt hơi và nhận biết trường hợp cần đánh giá y tế.

“Thở hơi lên” là cách gọi dân gian mô tả trạng thái thở nặng nhọc, không trọn hơi, đôi lúc đứt quãng, như có luồng khí bị đẩy từ ngực lên cổ họng. Người gặp trạng thái này thường phải rướn người, hít thật sâu để lấy đủ không khí; cảm giác trở nên rõ hơn lúc hắt hơi, ho, sau vận động hoặc vừa ăn quá no.

Nguyên nhân phía sau mỗi lần như vậy không hoàn toàn giống nhau:

• Căng thẳng, lo âu, hoảng sợ hay tức giận làm hệ thần kinh thực vật phản ứng mạnh hơn. Các cơ vùng ngực dễ căng, co lại theo phản xạ thay vì thả lỏng như lúc bình thường.
• Thiếu ngủ, mệt mỏi, vận động quá sức khiến sức lực chưa kịp hồi. Đến lúc gắng sức, nhu cầu oxy tăng lên trong khi thể trạng vẫn chưa theo kịp.
• Môi trường thiếu khí, nhiều khói bụi, khí độc hay không gian kín ngột ngạt khiến lượng không khí vào phổi bị hạn chế, trao đổi khí cũng khó diễn ra như bình thường. Người có hệ hô hấp nhạy cảm thường phản ứng rõ hơn với những thay đổi này.
• Chướng bụng, đầy hơi hoặc khó tiêu sau một bữa ăn quá no khiến dạ dày căng lên. Dạ dày lúc này tạo áp lực lên cơ hoành, phần cơ này khó hạ xuống hết lúc hít vào nên phổi còn ít chỗ giãn nở.
• Cơ thể suy nhược và khí huyết hư suy cũng có thể gây nên cảm giác khó thở. Cơ thể suy yếu, đặc biệt là ở người có bệnh tim, bệnh phổi hoặc thiếu máu, khả năng đáp ứng nhu cầu oxy của cơ thể có thể bị ảnh hưởng, từ đó gây hụt hơi, đặc biệt khi gắng sức. Thể lực suy yếu kéo dài làm giảm khả năng thích nghi của cơ thể, khiến người bệnh dễ mệt mỏi, hụt hơi và phải cố rướn người hít sâu nhiều lần để bù đắp năng lượng.

Một số trường hợp còn liên quan đến bệnh lý như hen suyễn, viêm phế quản, viêm phổi; nhóm tim mạch có suy tim và thiếu máu cơ tim. Nếu hụt hơi mới xuất hiện, kéo dài, tái diễn hoặc nặng dần mà không rõ nguyên nhân, nên đến cơ sở y tế thăm khám.

Có những dấu hiệu không nên chờ thêm. Khó nói trọn câu do thiếu hơi, lú lẫn đột ngột, đầu ngón tay hay móng tay tím tái, tim đập nhanh bất thường, choáng váng đều là những biểu hiện cần được kiểm tra sớm. Khó thở đột ngột ngay cả lúc đang nghỉ ngơi cũng cần chủ động đến cơ sở y tế.

2. Hướng dẫn các bước xử trí tại chỗ khi cảm thấy khó thở

Dừng gắng sức trước, thực hiện từng bước; không cố hít thật sâu.

Lúc thở hơi lên, cảm giác khó lấy đủ không khí dễ khiến người ta cuống cuồng rồi cố hít thật sâu. Không cần làm nhiều việc cùng lúc. Cứ xử lý từng bước, cho người dần thả lỏng rồi mới điều chỉnh lại hơi thở.

1. Di chuyển đến nơi yên tĩnh, thoáng mát nếu đang ở trong phòng kín, nóng hoặc ngột ngạt. Ở lại đó một lúc, tránh tiếp tục đi nhanh hay gắng sức.
2. Nới lỏng những thứ đang siết quanh người. Tháo bớt cà vạt, mở cúc cổ áo, nới thắt lưng; vùng cổ, ngực và bụng lúc này sẽ không còn bị bó chặt.
3. Tìm một tư thế không phải gồng người để giữ thăng bằng, ngồi hơi cúi về phía trước, hai tay chống lên đầu gối; nếu đang đứng, hãy dựa lưng vào tường. Trường hợp tình trạng khó lấy đủ hơi xuất hiện sau khi ăn no, đầy bụng hoặc có dấu hiệu trào ngược thì không nên nằm xuống ngay; giữ lưng thẳng hoặc đi lại nhẹ nhàng sẽ phù hợp hơn.
4. Sau cùng mới tập trung vào cách lấy hơi. Hít vào nhẹ và chậm bằng mũi, sau đó thở ra từ từ qua môi chúm nhẹ; không cố hít thật sâu hoặc gồng người.

Hơi thở đã dễ hơn thì uống một ít nước ấm để vùng họng dễ chịu hơn. Ưu tiên nơi có không khí sạch, thoáng và tránh các mùi hương mạnh nếu chúng làm triệu chứng khó chịu hơn.

3. 4 nhóm thói quen giúp giảm nguy cơ hụt hơi tái diễn

Bảng này giúp tra cứu nhanh các nhóm thói quen hỗ trợ giảm nguy cơ hụt hơi tái diễn về lâu dài.

Về lâu dài, không nên chỉ xử lý những lần thở hơi lên rồi để đó. Sau khi cơn đã dịu, nếp sinh hoạt hằng ngày cũng cần được nhìn lại, từ đó giảm bớt những yếu tố gây ra triệu chứng:

Môi trường sống cũng cần được để ý, từ việc giữ ấm vùng cổ, ngực, gan bàn chân khi trời chuyển lạnh đến đeo khẩu trang lúc ra đường. Trong nhà, nên vệ sinh không gian thường xuyên, tránh tiếp xúc với khói thuốc lá hoặc hóa chất độc hại.

4. Tổng kết: Lưu ý thăm khám và chăm sóc khi khó lấy đủ hơi

Những lần thở hơi lên có thể xuất hiện trong nhiều hoàn cảnh quen thuộc, từ căng thẳng, sinh hoạt chưa phù hợp đến đầy bụng, trào ngược. Nếu triệu chứng kéo dài bất thường, đi kèm đau tức ngực, choáng váng hoặc xuất hiện ngay cả lúc nghỉ ngơi, nên đi khám để loại trừ các bệnh lý hô hấp và tim mạch.

Trong lúc khó lấy đủ hơi, hãy giữ bình tĩnh rồi lần lượt chỉnh trang phục, tư thế, cách thở sẽ phù hợp hơn cố sức hít sâu. Cơn khó thở đã dịu thì nếp sinh hoạt hằng ngày cũng cần được chăm chút lâu dài nhằm giảm những yếu tố khiến tình trạng tái diễn.

Bên cạnh các biện pháp chăm sóc, có thể tham khảo các thực phẩm bảo vệ sức khỏe (TPBVSK) từ thảo dược phù hợp với nhu cầu, như:

• TPBVSK Thiên Môn Bổ Phổi Bình Đông phù hợp với hướng hỗ trợ chăm sóc sức khỏe hô hấp. Sản phẩm có công dụng hỗ trợ bổ phổi, giảm ho và dịu họng do viêm họng, viêm phế quản.
• TPBVSK Bát Tiên Bình Đông hướng đến người suy nhược, thường xuyên mệt mỏi. Sản phẩm giúp bồi bổ cơ thể, hỗ trợ giảm mệt mỏi, tăng cường sức khỏe; đồng thời giúp ăn ngon, ngủ ngon.

Các sản phẩm của Dược Bình Đông kế thừa tinh hoa y học cổ truyền, được sản xuất tại nhà máy đạt chuẩn GMP. Quy trình này góp phần kiểm soát chất lượng sản xuất, hướng tới sự đồng đều giữa các lô sản phẩm.

** Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.