Nói chuyện bị ho: Nguyên nhân, cách làm dịu và phòng tái phát

Đang trình bày trong cuộc họp, tư vấn khách hàng hay chỉ là trò chuyện cùng bạn bè, việc vừa mở lời đã phải dừng lại vì ho có thể khiến bạn bứt rứt và mất tự tin. Có người còn phải cố nén cơn ho lúc người đối diện đang nói, đến mức đỏ mặt, chảy nước mắt, làm cuộc trò chuyện trở nên ngắt quãng và khó chịu.

Cứ nói chuyện là ho không chỉ khiến bạn mất tự tin trong giao tiếp. Điều này còn cho thấy vùng hầu họng hoặc thanh quản đang nhạy cảm hơn bình thường. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu nguyên nhân thường gặp, biết cách xoa dịu cơn ho khi đang giao tiếp và chủ động giảm nguy cơ tái phát.

1. Tại sao cứ nói chuyện là bị ho? Những nguyên nhân thường gặp

Nhận diện nhóm nguyên nhân giúp lựa chọn cách chăm sóc cổ họng và thời điểm thăm khám phù hợp

Nói chuyện bị ho thường xảy ra khi vùng hầu họng, thanh quản đang bị kích ứng, khô rát hoặc viêm nhẹ nên nhạy cảm hơn bình thường. Lúc phát âm, luồng hơi đi qua cổ họng và dây thanh rung liên tục, đủ để kích hoạt các thụ thể ho trên lớp niêm mạc và tạo nên phản xạ ho.

Có thể hình dung như một vùng da đang bị rát. Bình thường, chạm nhẹ gần như không đáng kể. Nhưng khi bề mặt đã tổn thương, những tác động lặp đi lặp lại dù không mạnh cũng có thể gây cảm giác khó chịu. Tương tự, khi hầu họng hoặc thanh quản đang nhạy cảm, việc nói chuyện liên tục có thể khiến cơn ho dễ xuất hiện hơn.

Vậy vì sao lại nhạy đến mức chỉ cần nói chuyện cũng gây ho? Thường gặp nhất là các nhóm nguyên nhân sau:

• Khô niêm mạc hô hấp thường xuất hiện sau thời gian dài giao tiếp liên tục, uống ít nước hoặc ngồi lâu trong phòng máy lạnh.
• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) hoặc trào ngược thanh quản (LPR) khiến acid dịch vị trào ngược lên và kích thích niêm mạc, góp phần gây ho, khàn tiếng hoặc cảm giác khó chịu ở họng.
• Viêm mũi dị ứng hoặc hội chứng chảy dịch mũi sau khiến dịch tiết từ mũi liên tục chảy xuống thành sau họng và tạo cảm giác phải hắng giọng thường xuyên.
• Sử dụng giọng chưa phù hợp, chẳng hạn nói quá to, nói liên tục hoặc gồng vùng cổ có thể làm tăng căng thẳng lên hệ thống phát âm, khiến thanh quản dễ khó chịu hơn.
• Tác nhân môi trường như không khí lạnh, bụi mịn, phấn hoa hoặc mùi hóa chất dễ làm niêm mạc nhạy cảm hơn. Ở người có cơ địa dị ứng, cơn ho lúc nói chuyện thường rõ hơn khi tiếp xúc với những yếu tố này.

Ngoài các nhóm nguyên nhân trên, cứ mở miệng nói là ho đôi khi xuất phát từ các bệnh lý hô hấp như viêm thanh quản, viêm phế quản, hen suyễn,… Lúc này, cơn ho chỉ là biểu hiện bên ngoài dễ thấy; còn nguyên nhân thật sự nằm ở vùng tai mũi họng, phế quản.

Nếu triệu chứng tái diễn nhiều ngày, đặc biệt khi đi kèm khàn tiếng không cải thiện, ho ra máu, tức ngực hay sụt cân không rõ nguyên nhân, bạn nên thăm khám chuyên khoa.

2. Ho, ngứa họng, nghẹn khi nói chuyện nên làm gì?

Khi ho chen ngang giao tiếp, nên làm ẩm họng, giảm gắng giọng và tránh tác nhân kích thích.

Cơn ho xuất hiện giữa lúc giao tiếp thì không nên cố kiềm nén bằng mọi giá. Trước hết, hãy nói chậm lại, hạ giọng vừa đủ và cho cổ họng vài nhịp nghỉ ngắn để cuộc nói chuyện không bị ngắt quãng.

Một vài phương pháp dưới đây có thể thực hiện song song để cơn ho bớt chen ngang cuộc nói chuyện.

Một sai lầm dễ gặp là chuyển sang nói thì thầm để “dưỡng giọng”. Thực ra, thì thầm không giúp giọng nói được nghỉ ngơi như nhiều người vẫn nghĩ. Dây thanh vẫn phải siết lại để tạo âm nhỏ, nên áp lực lên dây thanh có thể tăng thêm.

Các cách trên chỉ giúp xử lý tạm thời trong khi đang giao tiếp. Sau một ngày phải dùng giọng nhiều, cổ họng và dây thanh cần được làm sạch, làm ẩm rồi cho nghỉ ngơi đúng cách.

• Sau những khoảng thời gian nói nhiều, nên dành thời gian nghỉ giọng ngắn và tránh tiếp tục nói lớn hoặc nói liên tục.
• Súc họng bằng nước muối sinh lý 0,9% sau giờ làm việc hoặc trước khi ngủ để làm sạch dịch nhầy.
• Xông hơi mũi họng bằng nước ấm vừa phải để bổ sung độ ẩm cho vùng vừa hoạt động nhiều.

Song song với các cách chăm sóc trên, những thói quen làm chậm phục hồi cũng cần hạn chế. Nước đá lạnh, rượu bia, chất kích thích, món quá cay nóng hoặc nhiều dầu mỡ đều dễ làm cổ họng khô rát và kích ứng hơn. Riêng với người dễ trào ngược, ăn khuya rồi nằm ngay cũng nên hạn chế vì dịch vị có thể tiếp tục tác động lên hầu họng.

3. Làm gì để hạn chế ho tái phát khi nói chuyện?

Chuẩn bị giọng, nghỉ xen kẽ và giảm tác nhân kích thích giúp việc giao tiếp bớt gây căng cổ họng.

Sau khi cơn ho đã được kiểm soát, điều quan trọng hơn là giảm các yếu tố khiến ho dễ tái phát. Bạn không nhất thiết phải kiêng nói hoàn toàn, mà nên chuẩn bị tốt cho những khoảng thời gian phải sử dụng giọng nhiều.

Trước cuộc họp, ca tư vấn hoặc cuộc trò chuyện dài, bạn nên khởi động giọng bằng một ngụm nước ấm và vài âm cơ bản ở biên độ nhỏ. Cách này giúp cổ họng có độ ẩm ban đầu, thay vì bắt giọng làm việc ngay từ trạng thái khô.

Khi phải nói liên tục, các khoảng nghỉ ngắn xen kẽ giúp giọng có thời gian dịu xuống. Có thể nghỉ khoảng 3-5 phút sau mỗi 45 phút giao tiếp để tránh phải duy trì cường độ nói cao trong nhiều giờ liền.

Môi trường xung quanh cũng ảnh hưởng đến cảm giác ở vùng cổ. Lúc thời tiết chuyển lạnh hoặc phải ngồi lâu trong phòng điều hòa, khăn mỏng hay áo cổ cao giúp tránh luồng khí lạnh tác động trực tiếp vào mặt và cổ. Đồng thời, hạn chế tiếp xúc với khói thuốc, bụi và các mùi hóa chất có thể kích thích đường hô hấp.

Sau phần bảo vệ bên ngoài, cần nhìn lại cách lấy hơi khi nói. Thở bụng bằng cơ hoành giúp hơi đi đều hơn, cơ cổ bớt gồng, dây thanh cũng đỡ phải làm việc căng. Ngược lại, thở ngực dễ kéo cơ cổ vào cuộc nhiều hơn, nhất là trong các đoạn nói dài.

Nếu thường xuyên ợ nóng, ợ chua hoặc ho sau ăn, có thể điều chỉnh bữa tối, tránh ăn quá no vào buổi tối, không nằm ngay sau khi ăn và trao đổi với bác sĩ nếu triệu chứng thường xuyên tái diễn.

Người phải dùng giọng nói trong thời gian dài nên tận dụng micro hoặc thiết bị khuếch đại âm thanh khi cần. Cố nói lớn liên tục khiến dây thanh phải hoạt động căng hơn, từ đó dễ làm cảm giác kích ứng xuất hiện trở lại.

Về lâu dài, sức khỏe hô hấp tốt sẽ giúp bạn kiểm soát hơi thở tốt hơn. Đi bộ nhanh, chạy bộ nhẹ hoặc duy trì hoạt động thể chất đều đặn giúp phổi làm việc tốt hơn theo thời gian. Bên cạnh đó, chế độ ăn đa dạng, đầy đủ chất dinh dưỡng cũng góp phần duy trì sức khỏe tổng thể và niêm mạc đường hô hấp.

4. Tổng kết

Ho khi nói chuyện thường xuất hiện khi vùng hầu họng hoặc thanh quản đang bị kích ứng. Lúc phát âm, cơn ho vì vậy dễ bật ra hơn bình thường. Nếu cơn ho kéo dài nhiều ngày, kèm khàn tiếng không cải thiện, ho ra máu, khó thở hoặc tức ngực, bạn nên thăm khám để xác định nguyên nhân và xử lý phù hợp.

Để cơn ho ít tái phát, hãy duy trì những thói quen chăm sóc đường hô hấp trong sinh hoạt hằng ngày: nói chậm hơn, uống đủ nước, giữ ấm vùng cổ và hạn chế các yếu tố dễ gây kích ứng như nước đá lạnh, đồ cay nóng,…

Ngoài các thói quen chăm sóc hằng ngày, sản phẩm thảo dược cũng có thể là một hướng hỗ trợ cho hệ hô hấp. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe (TPBVSK) Thiên Môn Bổ Phổi của Dược Bình Đông – với các thành phần như Thiên môn đông, Trần bì, Bách bộ, Tang bạch bì, Gừng, Kinh giới, Bình vôi, Atiso và Bạc hà – giúp bổ phổi, hỗ trợ làm dịu đau họng và giảm ho do viêm họng, viêm phế quản, từ đó giúp người dùng dễ chịu hơn trong giao tiếp hằng ngày.

** Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.