Dinh dưỡng: Lạm dụng thực phẩm chức năng hại gan như thế nào

Trong cuộc sống hiện đại, việc sử dụng các loại thực phẩm bổ sung để chăm sóc sức khỏe và nâng cao thể trạng đã trở thành thói quen quen thuộc của nhiều gia đình. Tuy nhiên, việc tự ý kết hợp hoặc dùng quá nhiều loại cùng lúc có thể vô tình tạo thêm gánh nặng cho lá gan. Cùng Dược Bình Đông tìm hiểu những lưu ý quan trọng để sử dụng thực phẩm chức năng đúng cách và bảo vệ sức khỏe qua bài viết dưới đây.

1. Tổng quan về thực phẩm chức năng

Trong đời sống hiện đại, thực phẩm chức năng ngày càng trở nên phổ biến và xuất hiện trong tủ thuốc của nhiều gia đình. Tuy nhiên, để sử dụng an toàn và phát huy tối đa lợi ích, trước hết chúng ta cần hiểu đúng về bản chất, công dụng cũng như ranh giới giữa dòng sản phẩm này với các loại thuốc điều trị.

Công dụng chính của thực phẩm chức năng

Thực phẩm chức năng là các sản phẩm được chế biến dưới dạng viên uống, dạng nước hoặc dạng bột, chứa các dưỡng chất được chiết xuất từ thiên nhiên hoặc tổng hợp. Mục đích chính của dòng sản phẩm này là giúp bổ sung các vi chất dinh dưỡng mà chế độ ăn uống hằng ngày có thể bị thiếu hụt, chẳng hạn như các loại vitamin (A, C, D, E, nhóm B), khoáng chất (canxi, sắt, kẽm) cùng các chất chống oxy hóa hay omega-3.

Nhờ việc bù đắp thiếu hụt dinh dưỡng một cách hợp lý, thực phẩm chức năng hỗ trợ chức năng của cơ thể con người, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng sức đề kháng, giảm bớt nguy cơ mắc bệnh. Thực phẩm chức năng bao gồm thực phẩm bổ sung, thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, thực phẩm dinh dưỡng y học.

Sự khác biệt giữa thực phẩm chức năng và thuốc

Dù cùng được bào chế dưới dạng viên nén hay viên nang rất giống nhau, thực phẩm chức năng và thuốc lại có bản chất cùng mục đích sử dụng hoàn toàn riêng biệt:

• Thuốc: Là sản phẩm dùng để, phòng ngừa, điều trị hoặc chữa khỏi các bệnh lý cụ thể. Thuốc có tác dụng dược lý mạnh mẽ, tác động trực tiếp đến các cơ quan trong cơ thể nên việc sử dụng bắt buộc phải tuân theo chỉ định, đơn thuốc và sự giám sát chặt chẽ từ bác sĩ chuyên khoa.
• Thực phẩm chức năng: Chỉ đóng vai trò là giải pháp hỗ trợ, cung cấp thêm dưỡng chất hỗ trợ nâng cao sức khỏe chung cho cơ thể. Các sản phẩm này không có tác dụng điều trị tận gốc bệnh lý và tuyệt đối không thể thay thế cho thuốc chữa bệnh do bác sĩ kê đơn. Người dùng có thể tìm mua dễ dàng hơn, nhưng vẫn cần dùng đúng liều lượng khuyến cáo để đảm bảo an toàn cho cơ thể.

2. Nguy cơ khi sử dụng quá liều thực phẩm chức năng

Dù mang lại nhiều lợi ích hỗ trợ sức khỏe, việc lạm dụng thực phẩm chức năng hại gan và ảnh hưởng đến cơ thể là điều hoàn toàn có thể xảy ra nếu dùng sai cách.

• Tích tụ dư thừa dưỡng chất: Khi uống quá nhiều vitamin hay khoáng chất so với nhu cầu thực tế, cơ thể không thể hấp thu hết, dẫn đến tình trạng dư thừa tích tụ lại.
• Gây gánh nặng cho gan: Mọi thức ăn, nước uống hay viên bổ sung khi vào cơ thể đều cần được gan chuyển hóa. Việc uống quá nhiều loại viên bổ sung cùng lúc sẽ khiến gan phải làm việc liên tục không nghỉ.
• Ảnh hưởng đến tế bào gan: Việc nạp lượng lớn các chất bổ sung trong thời gian dài có thể làm gia tăng áp lực, dẫn đến tình trạng mệt mỏi cho lá gan và ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan này.

3. Vì sao gan có thể bị ảnh hưởng?

Gan được ví như “nhà máy chuyển hóa và xử lý lớn nhất của cơ thể. Mọi loại thức ăn, nước uống, thuốc điều trị hay thực phẩm bổ sung khi nạp qua đường uống đều phải đi qua gan để được chuyển hóa, phân tách và đào thải. Chính vì vậy, việc sử dụng các sản phẩm bổ dưỡng không đúng cách vô tình khiến lá gan phải hoạt động quá sức. Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến xuất phát từ thói quen sinh hoạt hằng ngày:

Nguồn gốc thảo dược không đồng nghĩa là an toàn tuyệt đối với gan

Khá nhiều người dùng hiện nay vẫn giữ tâm lý cho rằng các sản phẩm chiết xuất từ thảo dược tự nhiên là hoàn toàn lành tính, “không bổ ngang cũng bổ dọc” nên có thể uống tùy thích mà không cần lo lắng. Tuy nhiên, dưới góc nhìn khoa học, thảo dược tự nhiên vẫn chứa những thành phần hoạt chất sinh học riêng biệt.

Khi các hoạt chất này được cô đặc ở hàm lượng cao trong từng viên uống hoặc khi người dùng sử dụng quá liều lượng khuyến cáo, gan vẫn phải tốn rất nhiều năng lượng và làm việc liên tục để xử lý, chuyển hóa. Nếu quá trình này kéo dài, các tế bào gan sẽ rơi vào trạng thái mệt mỏi và quá tải. Bên cạnh đó, việc sử dụng các sản phẩm thảo dược trôi nổi, không rõ nguồn gốc xuất xứ trên thị trường còn tiềm ẩn nguy cơ chứa tạp chất, vi khuẩn hoặc nấm mốc, gây ảnh hưởng không tốt cho lá gan.

Ai dễ gặp rủi ro hơn?

Dù lạm dụng sản phẩm bổ sung có thể gây áp lực lên cơ thể bất kỳ ai, một số nhóm đối tượng sau đây sẽ nhạy cảm hơn và cần đặc biệt lưu ý:

• Người vốn có chức năng gan suy giảm: Những người đang gặp các vấn đề về gan hoặc có tiền sử bệnh lý về gan sẽ có nền tảng thể trạng yếu hơn, khiến khả năng lọc và chuyển hóa dưỡng chất của gan bị hạn chế.
• Người cao tuổi: Theo thời gian, chức năng của các cơ quan trong cơ thể – bao gồm cả gan và thận – đều suy giảm tự nhiên, do đó việc chuyển hóa lượng lớn vi chất cùng lúc sẽ khó khăn hơn so với người trẻ.
• Người thường xuyên uống rượu bia hoặc đang dùng thuốc điều trị: Khi gan đang phải căng mình xử lý cồn từ rượu bia hoặc các thành phần của thuốc tây, việc nạp thêm nhiều viên bổ sung sẽ khiến lá gan bị áp lực “kép”.
• Người có thói quen tự ý “trộn” nhiều loại cùng lúc: Việc uống đồng thời nhiều dòng thực phẩm chức năng khác nhau mà không tìm hiểu kỹ thành phần dễ dẫn đến tình trạng trùng lặp dưỡng chất (vô tình gây quá liều) hoặc tạo ra sự tương tác không mong muốn giữa các chất, làm gia tăng gánh nặng cho gan.

4. Cách sử dụng thực phẩm chức năng an toàn

Để việc chăm sóc sức khỏe đạt hiệu quả và an toàn cho lá gan, bạn nên bỏ túi các nguyên tắc đơn giản sau:

• Tham khảo ý kiến chuyên gia: Nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi muốn bổ sung thêm bất kỳ sản phẩm nào, nhất là khi đang có sẵn các bệnh lý nền.
• Đọc kỹ hướng dẫn và dùng đúng liều: Luôn tuân thủ đúng liều lượng khuyến cáo trên bao bì, tuyệt đối không tự ý tăng liều với mong muốn mau chóng có hiệu quả.
• Lựa chọn sản phẩm uy tín: Ưu tiên các thương hiệu có nguồn gốc rõ ràng, đã được kiểm định và cấp phép lưu hành.
• Không thay thế chế độ ăn uống: Thực phẩm chức năng chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế cho bữa ăn dinh dưỡng cân bằng và lối sống lành mạnh.
• Theo dõi phản ứng cơ thể: Nếu xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi, chán ăn, vàng da hay ngứa ngáy bất thường, bạn nên ngưng sử dụng và đến cơ sở y tế để kiểm tra.

Kết luận

Thực phẩm chức năng là người bạn đồng hành tốt cho sức khỏe nếu được sử dụng đúng cách, đúng liều lượng. Tránh thói quen lạm dụng thực phẩm chức năng hại gan là cách đơn giản nhất để bạn bảo vệ “bộ lọc” của cơ thể luôn khỏe mạnh và hoạt động hiệu quả mỗi ngày.

Lưu ý: Thông tin bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức truyền thông sức khỏe và không thay thế chẩn đoán hay điều trị y khoa. Khi có biểu hiện bất thường, bạn nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và tư vấn trực tiếp.