Thường xuyên bị khó thở: 5 nhóm nguyên nhân, dấu hiệu cấp cứu và cách xử trí
Nội dung chính
Thường xuyên bị khó thở có thể liên quan đến 5 nhóm nguyên nhân: bệnh hô hấp, bệnh tim mạch, trào ngược dạ dày, căng thẳng hoặc kích ứng môi trường.
Cùng là hụt hơi, nhưng thời điểm xuất hiện và dấu hiệu đi kèm mới giúp định hướng: khó thở khi nằm, sau bữa ăn hoặc kèm khò khè có thể gợi ý các vấn đề khác nhau. Cơn khó thở nặng dần hoặc xuất hiện lúc nghỉ cần thăm khám.
Bài viết giúp bạn hiểu nội dung qua 3 phần chính: (1) 5 nhóm nguyên nhân và dấu hiệu gợi ý, (2) dấu hiệu cấp cứu, hỗ trợ tại nhà và thói quen hạn chế tái diễn, (3) tổng kết cách theo dõi cùng lưu ý về thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
Câu hỏi liên quan bài viết
Vì sao thường xuyên bị khó thở, hụt hơi và có thể liên quan đến bệnh gì?
Các cơn khó thở tái diễn có thể liên quan đến bệnh hô hấp, tim mạch, trào ngược dạ dày, căng thẳng hoặc kích ứng môi trường. Hen suyễn thường gây khò khè, trong khi suy tim có thể khiến người bệnh hụt hơi nhiều hơn khi nằm. Bác sĩ cần kết hợp triệu chứng và kết quả thăm khám để xác định nguyên nhân.
Khi bị khó thở đột ngột, dấu hiệu nào cần gọi cấp cứu 115?
Khó thở đột ngột kèm dấu hiệu nguy hiểm như thở hổn hển, đau ngực bóp nghẹt, tím môi hoặc lú lẫn cần gọi cấp cứu 115 ngay. Người bệnh cũng cần trợ giúp khẩn cấp nếu không thể nói trọn câu hoặc ngất. Trong lúc chờ nhân viên y tế, hãy để người bệnh ngồi nghỉ ở tư thế dễ chịu và hạn chế đi lại.
Bị khó thở nên làm gì tại nhà khi chưa có dấu hiệu cấp cứu?
Người bị khó thở nhẹ, chưa có dấu hiệu cấp cứu nên ngừng vận động, ngồi hơi cúi về trước và nới lỏng quần áo. Hãy nghỉ ở nơi thoáng khí, tránh khói bụi và sử dụng thuốc xịt cắt cơn đúng chỉ định nếu bác sĩ đã kê. Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc nặng dần, cần tìm trợ giúp y tế.
Vì sao khó thở khi nằm ngủ và cần chú ý triệu chứng nào đi kèm?
Khó thở khi nằm ngủ có thể liên quan đến suy tim hoặc trào ngược dạ dày, đặc biệt khi triệu chứng xuất hiện nhiều lần. Đánh trống ngực, dễ mệt khi gắng sức gợi ý vấn đề tim mạch, còn nóng rát sau xương ức thường đi kèm trào ngược. Nếu cơn khó thở làm gián đoạn giấc ngủ, bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Thỉnh thoảng bị khó thở chỉ thoáng qua, khi nào cần đi khám?
Những cơn hụt hơi thoáng qua cần được bác sĩ đánh giá nếu tái diễn thường xuyên hơn, nặng dần hoặc bắt đầu cản trở sinh hoạt. Khó thở xuất hiện ngay cả lúc nghỉ hoặc làm gián đoạn giấc ngủ cũng là dấu hiệu không nên xem nhẹ. Nếu kèm đau ngực bóp nghẹt, tím môi hoặc lú lẫn, hãy gọi cấp cứu 115 ngay.
Làm sao để hạn chế khó thở tái diễn qua thói quen sinh hoạt?
Duy trì vận động vừa sức, tập thở cơ hoành và tránh khói bụi góp phần hỗ trợ sức khỏe tim phổi, hạn chế các yếu tố làm khó thở tái diễn. Ăn vừa đủ no, tránh nằm ngay sau bữa ăn và giữ cân nặng hợp lý cũng giúp giảm những tác động bất lợi đến hô hấp. Tuy nhiên, người thường xuyên hụt hơi vẫn cần đi khám để tìm nguyên nhân.
Vì sao căng thẳng gây khó thở và thường kèm tim đập nhanh?
Căng thẳng kéo dài có thể khiến nhịp thở trở nên nhanh, nông và tim đập nhanh hơn do phản ứng của hệ thần kinh. Người gặp áp lực tâm lý thường cảm thấy bồn chồn, hụt hơi rõ hơn trong những giai đoạn căng thẳng. Tuy nhiên, không nên tự quy mọi cơn khó thở cho tâm lý, đặc biệt khi triệu chứng tái diễn hoặc nặng dần.
Bị khó thở nên uống gì nếu đồng thời đau rát họng hoặc có đờm?
Nước ấm có thể giúp làm dịu cổ họng khi khó thở đi kèm đau rát họng hoặc có đờm, nhưng không giải quyết nguyên nhân gây hụt hơi. Trà hoa cúc, chanh đào mật ong và lê hấp đường phèn cũng là những thức uống dân gian thường dùng để giảm khó chịu ở họng. Những thức uống này không thay thế việc thăm khám và điều trị bệnh hô hấp hoặc tim mạch.
Sau một đợt vận động quá sức, hụt hơi, tức ngực, tim đập nhanh, khò khè đôi lúc chỉ thoáng qua rồi nhanh chóng giảm. Ở người sau tuổi 40, những lần như vậy lại dễ được quy cho “dạo này yếu đi”, “trái gió trở trời” hay dư âm kéo dài sau Covid, rồi để vậy mà không theo dõi thêm.
Một lần thoáng qua chưa nói lên điều gì. Nhưng nếu các cơn lặp lại dày hơn, mức độ tăng dần, sinh hoạt bắt đầu bị cản trở, đó không còn chỉ là sự mệt mỏi sau gắng sức.
Thường xuyên bị khó thở vì thế dễ khiến nhiều người băn khoăn liệu đây chỉ là phản ứng nhất thời hay cần chú ý hơn.
1. Tại sao thường xuyên bị khó thở? 5 nhóm nguyên nhân
Infographic tóm tắt 5 nhóm nguyên nhân cùng cơ chế và dấu hiệu gợi ý để tra cứu khi khó thở tái diễn.
Thường xuyên bị khó thở có thể xảy ra khi quá trình đưa oxy vào phổi hoặc vận chuyển oxy đến các cơ quan không đáp ứng đủ nhu cầu, khiến tim và phổi phải làm việc nhiều hơn để bù lại. Tùy từng trường hợp, luồng khí vào phổi bị cản trở, sức bơm của tim suy giảm, trong khi tâm lý và môi trường lại làm nhịp hít thở thay đổi.
| Nguyên nhân | Cơ chế | Nhận biết |
|---|---|---|
| Bệnh lý hô hấp như hen suyễn, viêm phế quản | Thành phế quản bị viêm, co hẹp, lượng dịch nhầy trong lòng ống tăng lên. | Khò khè, ho tăng về đêm hoặc sáng sớm, đôi khi kèm nhiều đờm. |
| Bệnh lý tim mạch như suy tim, bệnh mạch vành | Tim bơm máu kém hiệu quả, khiến máu có thể bị ứ lại ở phổi và gây khó thở. | Đánh trống ngực, dễ mệt lúc gắng sức; các cơn khó thở thường rõ hơn khi nằm. |
| Trào ngược dạ dày | Dịch vị trào ngược từ dạ dày lên thực quản, tiếp xúc với niêm mạc và các vùng lân cận. | Nóng rát sau xương ức, ho, ngột ngạt sau khi ăn no hay vừa nằm xuống. |
| Yếu tố tâm lý như căng thẳng, stress | Nhịp hít vào – thở ra trở nên nhanh, nông; nhịp tim đồng thời tăng theo phản ứng thần kinh. | Bồn chồn, tim đập nhanh, thường rõ hơn trong giai đoạn chịu nhiều áp lực. |
| Kích ứng môi trường như ô nhiễm, khói bụi, dị ứng | Niêm mạc hô hấp bị kích thích, phế quản tăng phản ứng, co hẹp hoặc tăng tiết dịch ở người nhạy cảm. | Hắt hơi, ho khan, ngứa họng tăng khi thời tiết thay đổi, sau lúc tiếp xúc với khói bụi hay hóa chất. |
Các dấu hiệu trên chỉ mang tính gợi ý. Một người đôi khi chịu tác động của nhiều nhóm cùng lúc, nên cần nhìn thêm thời điểm khởi phát, hoàn cảnh ngay trước đó và triệu chứng đi kèm. Có người hụt hơi chủ yếu lúc vận động, người khác lại khó chịu sau bữa ăn, khi vừa nằm xuống hay kèm khò khè, đánh trống ngực, nóng rát sau xương ức.
Nếu các cơn khó thở lặp lại dày hơn, nặng dần, xảy đến ngay cả lúc nghỉ, làm gián đoạn giấc ngủ hoặc bắt đầu cản trở đi lại và sinh hoạt, nên đi khám để được đánh giá. Bác sĩ sẽ dựa vào thăm khám cùng các kiểm tra cần thiết để định hướng bước tiếp theo.
2. Bị khó thở nên làm gì để xử trí và hạn chế tái diễn?
2.1. 4 nhóm dấu hiệu khó thở cần cấp cứu và xử trí ban đầu
Hình giúp nhận biết khi nào cần gọi 115 sớm và cách hỗ trợ người bệnh trong lúc chờ cấp cứu.
Gọi cấp cứu 115 nếu người bệnh có một trong các dấu hiệu sau:
- Khó lấy hơi: Thở hổn hển, nghẹt rõ, không nói được trọn câu.
- Đau, bóp nghẹt vùng ngực: Cơn đau lan sang cánh tay, lưng, cổ, hàm.
- Môi, da đổi màu: Da tái bất thường, môi chuyển sang sắc xanh hoặc xám.
- Ý thức thay đổi: Lơ mơ, lú lẫn, phản ứng chậm, thậm chí ngất.
Nếu có sẵn máy đo SpO₂ đầu ngón tay, bạn có thể dùng chỉ số này để tham khảo thêm. Khi chỉ số giảm xuống 92% trở xuống, nên liên hệ nhân viên y tế để được hướng dẫn. Mức 88% trở xuống cần được xem xét cùng tình trạng thực tế để tìm trợ giúp y tế sớm. Người có bệnh phổi mạn nên theo ngưỡng riêng đã được bác sĩ hướng dẫn.
Trong lúc chờ hỗ trợ, để người bệnh ngồi nghỉ ở tư thế dễ chịu, lưng có điểm tựa, hạn chế đi lại. Nếu hơi cúi người về trước để thấy thoải mái hơn, hai tay có thể tì lên đùi. Trường hợp cần điểm tựa cao hơn, dùng mặt bàn để đỡ phần thân trên, đồng thời thả lỏng vai, cổ, ngực.
Đau ngực sau bữa ăn là một tình huống dễ bị quy nhầm cho đầy hơi hay trào ngược. Nhồi máu cơ tim đôi khi cũng gây nóng rát vùng ngực, buồn nôn, đầy bụng; nếu cơn đau mang tính bóp nghẹt, lan lên cổ, hàm hoặc cánh tay, cần xử trí theo hướng cấp cứu thay vì chờ triệu chứng tự qua.
2.2. Thực hiện các bước hỗ trợ làm dịu cơn khó thở tại nhà
Nếu khó thở nặng, đau ngực hoặc tím môi, gọi cấp cứu 115 ngay.
Người đã được chẩn đoán hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và có thuốc xịt cắt cơn nên dùng đúng chỉ định của bác sĩ, không tự điều chỉnh cách dùng chỉ vì cơn chưa giảm như mong đợi. Riêng người có hen, cơ địa nhạy cảm hoặc từng khó chịu với mùi hương cũng nên tránh các mùi đậm, vì làm biểu hiện hô hấp tăng lên.
Nhiều người phản xạ há miệng rồi cố hít rướn vào, nhưng việc liên tục lấy thêm hơi dễ làm nhịp hít vào – thở ra khó kiểm soát hơn. Trước tiên, nên ngừng cố rướn hơi, đưa người đang khó chịu đến nơi yên tĩnh, thoáng mát và mở cửa cho không khí lưu thông. Tránh khu vực nhiều khói bụi, không để luồng gió lạnh từ quạt hay điều hòa thổi trực tiếp vào người.
Tư thế cũng cần được điều chỉnh ngay từ đầu. Ngồi thẳng, hơi cúi người về phía trước, hai tay tì lên đùi rồi nới cổ áo, cà vạt, thắt lưng cùng những trang phục đang chèn ép vùng ngực và bụng.
Bên cạnh đó, bạn thực hiện lần lượt các bước sau:
- Uống chậm một ly nước ấm: Nước ấm làm dịu cổ họng, đồng thời hỗ trợ làm loãng dịch nhầy trong hệ hô hấp.
- Massage nhẹ vùng ngực, cổ vai gáy: Động tác nhẹ giúp máu lưu thông, kèm theo làm các cơ tham gia hô hấp bớt căng cứng.
- Thực hành thở hộp: Hít vào bằng mũi trong 4 nhịp, giữ hơi 4 nhịp, thở ra bằng miệng trong 4 nhịp rồi tiếp tục giữ sau khi thở hết trong 4 nhịp. Lặp lại theo chu kỳ 4–4–4–4.
Đọc thêm: Các kỹ thuật hít thở tốt cho phổi.
Một lựa chọn khác là dùng quạt cầm tay tạo luồng gió nhẹ quanh mũi và miệng. Tinh dầu tràm, bạc hà cũng được dùng theo cách xoa một lượng nhỏ vào lòng bàn tay để ngửi, tạo cảm giác thông thoáng tức thời.
2.3 Duy trì thói quen sinh hoạt giúp hạn chế khó thở tái diễn
Các nhóm thói quen gợi ý những việc nên duy trì và tác nhân cần hạn chế trong sinh hoạt.
Muốn những cơn khó thở ít quay lại, không thể chỉ trông vào một viên thuốc hay một bài tập riêng lẻ. Thể trạng khỏe, khí huyết lưu thông ổn định cùng sức bền tim phổi được duy trì từ những việc nhỏ lặp lại mỗi ngày.
| Nhóm | Nên làm | Cần hạn chế |
|---|---|---|
| Ăn uống | Ăn vừa đủ no, nhai kỹ, chia nhỏ bữa. Sau bữa ăn nên chờ ít nhất hai giờ rồi mới nằm. | Giảm đồ uống có gas, món nhiều dầu mỡ, thức ăn cay dễ gây chướng bụng, tức ngực. |
| Sinh hoạt | Kê cao gối hay nằm nghiêng bên trái nhằm giảm tình trạng acid trào ngược vào ban đêm. Duy trì cân nặng hợp lý cũng làm giảm áp lực của mỡ thừa lên lồng ngực. | Tránh thức khuya, không để căng thẳng kéo dài. |
| Vận động | Bơi lội, đi bộ, yoga,… khoảng 30 phút mỗi ngày giúp mở rộng lồng ngực, đồng thời tăng sức bền tim phổi. | Không tăng cường độ tập đột ngột đến mức vượt quá sức hiện tại. |
| Thói quen thở | Dành khoảng 5-10 phút mỗi ngày tập thở cơ hoành nhằm đẩy khí cặn ra ngoài, đưa oxy xuống sâu hơn. | Tránh thở nông hoặc vô thức nín hơi, nhất là trong lúc tập trung lâu trước thiết bị điện tử. |
| Môi trường | Khi ra ngoài, đeo khẩu trang N95 hoặc KN95 và giữ ấm vùng cổ, ngực lúc thời tiết chuyển mùa. | Tránh khói thuốc lá, nơi nhiều bụi cùng những không gian kín có mùi hóa chất nồng. |
Khi tập thở cơ hoành, không nên cố hóp bụng hoặc rướn ngực khi hít vào vì có thể làm hạn chế chuyển động tự nhiên của cơ hoành. Thay vào đó, hãy hít vào nhẹ nhàng để bụng phình ra tự nhiên, giống như một quả bóng được bơm hơi, trong khi phần ngực trên chỉ chuyển động nhẹ và không cần gồng.
Thở cơ hoành là kỹ thuật cần thời gian để làm quen. Ban đầu, bạn có thể chưa cảm nhận rõ sự khác biệt. Hãy tập đều đặn và nhẹ nhàng, thay vì cố gắng tập quá nhiều trong vài ngày rồi bỏ dở.
Nếu đi cùng ho, có đờm hoặc đau rát họng, phần chăm sóc cổ họng có thể bổ sung riêng. Trà hoa cúc, chanh đào mật ong và lê hấp đường phèn được dùng theo thói quen để làm dịu niêm mạc cổ họng, hỗ trợ làm loãng đờm. Những mẹo dân gian này không thay thế phác đồ điều trị hen suyễn hay bệnh tim mạch.
3. Tổng kết: Theo dõi khó thở và lưu ý về sản phẩm hỗ trợ
Những cơn khó thở thường xuyên tái diễn cần được nhìn cùng diễn tiến, các dấu hiệu đi kèm, thay vì chỉ dựa vào một lần khó chịu riêng lẻ. Theo dõi kỹ những biểu hiện này giúp nhận ra khi nào có thể xử lý ban đầu tại nhà, khi nào cần đến cơ sở y tế để được đánh giá.
Về lâu dài, lối sống hợp lý kết hợp luyện thở đều đặn, tránh khói bụi, khói thuốc góp phần duy trì sức khỏe tim phổi ổn định hơn.
Nếu đồng thời hay ho, có đờm, đau rát họng do viêm họng hoặc viêm phế quản, bạn có thể cân nhắc sử dụng Thực phẩm bảo vệ sức khỏe (TPBVSK) Thiên Môn Bổ Phổi của Dược Bình Đông để giúp bổ phổi, hỗ trợ giảm ho, dịu họng do viêm họng, viêm phế quản. Với người mệt mỏi, suy nhược, cần bồi bổ sức khỏe, TPBVSK Bát Tiên Bình Đông được sử dụng để giúp bồi bổ cơ thể, hỗ trợ giảm mệt mỏi, tăng cường sức khỏe và giúp ăn ngon, ngủ ngon.
Các sản phẩm không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
