Bộ Y tế định hướng kết hợp Y học cổ truyền với Y học hiện đại

Trước sự thay đổi của mô hình bệnh tật, quá trình già hóa dân số và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng, việc phát huy vai trò của y học cổ truyền (YHCT) trong hệ thống y tế đang được quan tâm. Bộ Y tế hiện xây dựng dự thảo Chiến lược quốc gia phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó chú trọng tăng cường phối hợp giữa YHCT và y học hiện đại (YHHĐ), đồng thời nâng cao năng lực y tế cơ sở, phát triển dược liệu và đào tạo nhân lực.

1. Y học cổ truyền là gì, khác gì với y học hiện đại?

Y học cổ truyền (YHCT) là hệ thống kiến thức và phương pháp chăm sóc sức khỏe được hình thành, lưu truyền qua nhiều thế hệ, gắn với đặc điểm văn hóa và lịch sử của từng quốc gia. Một số phương pháp thường được biết đến gồm sử dụng dược liệu, châm cứu, xoa bóp và dưỡng sinh.

Trong khi đó, y học hiện đại (YHHĐ) phát triển dựa trên nền tảng khoa học và y sinh học hiện đại, với các phương pháp như xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, sử dụng thuốc, phẫu thuật và kỹ thuật y khoa.

Hai phương pháp có cách tiếp cận khác nhau và trong một số trường hợp có thể được cân nhắc phối hợp. Tuy nhiên, không phải phương pháp YHCT nào cũng có cùng mức độ bằng chứng về hiệu quả và độ an toàn. Việc kết hợp cần phù hợp với tình trạng sức khỏe và có sự hướng dẫn của nhân viên y tế.

2. Y học cổ truyền được định hướng phát triển trong tổng thể hệ thống y tế

Theo dự thảo chiến lược của Bộ Y tế, YHCT được định hướng tham gia vào nhiều hoạt động chăm sóc sức khỏe, từ dự phòng, khám chữa bệnh đến phục hồi chức năng, chăm sóc người cao tuổi và quản lý sức khỏe theo vòng đời.

Trong đó, phối hợp YHCT với YHHĐ được chú trọng nhằm tăng khả năng cung ứng và tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe phù hợp. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa mọi người đều cần sử dụng đồng thời hai phương pháp. Việc lựa chọn và phối hợp cần dựa trên tình trạng sức khỏe cụ thể và hướng dẫn chuyên môn.

3. Một số mục tiêu đáng chú ý đến năm 2030

Dự thảo chiến lược đưa ra nhiều mục tiêu liên quan đến mạng lưới y tế, nhân lực và khả năng cung ứng dịch vụ YHCT.

Tăng năng lực YHCT tại tuyến cơ sở

Một trong những mục tiêu được đề ra là đến năm 2030, 100% trạm y tế cấp xã đủ năng lực cung ứng dịch vụ y học cổ truyền.

Bên cạnh đó, tỷ lệ khám bệnh, chữa bệnh bằng YHCT và kết hợp YHCT với YHHĐ được định hướng tăng lên:

• 40% ở cấp ban đầu;
• 25% ở cấp cơ bản;
• 15% ở cấp chuyên sâu.

Những mục tiêu này hướng đến việc tăng khả năng tiếp cận dịch vụ YHCT tại các tuyến y tế, đặc biệt là tuyến cơ sở.

Chú trọng phát triển nhân lực

Về nhân lực, dự thảo đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt 3 bác sĩ YHCT trên 10.000 dân, trong đó tối thiểu 30% có trình độ sau đại học.

Đồng thời, 100% trạm y tế cấp xã được định hướng có ít nhất một cán bộ được đào tạo về YHCT và 65% trạm y tế cấp xã có bác sĩ hoặc y sĩ YHCT.

Không chỉ tập trung vào nhân lực chuyên ngành, dự thảo còn đề cập việc đưa kiến thức YHCT vào chương trình đào tạo đại học khối ngành sức khỏe. Theo đó, 100% chương trình đào tạo đại học khối ngành sức khỏe có nội dung về YHCT với thời lượng tối thiểu 5% tổng số tín chỉ.

4. Tăng cường phát triển và quản lý nguồn dược liệu

Dược liệu cũng là một nội dung được chú trọng trong dự thảo chiến lược.

Thay vì chỉ tập trung vào việc phát triển vùng trồng, định hướng mới hướng đến xây dựng chuỗi giá trị dược liệu tương đối toàn diện, từ giống, vùng nguyên liệu, nuôi trồng, thu hái, sơ chế, bảo quản đến chế biến sâu, sản xuất và tiêu thụ.

Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu tự chủ tối thiểu 20% nhu cầu dược liệu sử dụng trong nước, qua đó từng bước giảm sự phụ thuộc vào nguồn dược liệu nhập khẩu và hướng tới phát triển sản phẩm từ nguồn nguyên liệu trong nước.

Với người sử dụng, việc lựa chọn các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, thông tin đầy đủ và được sản xuất theo quy định vẫn là điều cần được quan tâm khi sử dụng các sản phẩm từ dược liệu.

5. Số hóa và chuẩn hóa tri thức y học cổ truyền

Bên cạnh phát triển mạng lưới và dược liệu, dự thảo cũng đề cập đến việc bảo tồn, nghiên cứu và ứng dụng tri thức YHCT.

Mục tiêu đến năm 2030 là số hóa tối thiểu 70% tri thức y học cổ truyền Việt Nam. Đồng thời, ít nhất 30 bài thuốc, phương pháp điều trị hoặc tri thức truyền thống được nghiên cứu, chuẩn hóa và ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe hoặc phát triển sản phẩm.

Việc nghiên cứu và chuẩn hóa có thể góp phần lưu giữ những tri thức có giá trị, đồng thời tạo cơ sở để đánh giá và ứng dụng các phương pháp truyền thống một cách phù hợp hơn trong thực hành chăm sóc sức khỏe.

6. Người dân cần lưu ý gì khi muốn kết hợp YHCT và YHHĐ?

YHCT và YHHĐ có những phương pháp tiếp cận khác nhau. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp các phương pháp phù hợp với tình trạng của người bệnh.

Tuy nhiên, người dân không nên tự ý kết hợp thuốc, thảo dược hoặc các phương pháp điều trị chỉ vì cho rằng sử dụng đồng thời sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn.

Một số lưu ý có thể tham khảo:

Không tự ý dùng thêm thuốc hoặc thảo dược

Nếu đang điều trị bằng thuốc, người bệnh nên thông báo với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng thêm thuốc YHCT, thuốc Nam, thuốc Bắc hoặc sản phẩm có nguồn gốc thảo dược.

Một số thành phần từ dược liệu có thể ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc hoặc không phù hợp với một số tình trạng sức khỏe.

Không tự ý ngừng thuốc đang điều trị

Khi muốn sử dụng thêm phương pháp YHCT, người bệnh không nên tự ý giảm liều hoặc ngừng thuốc điều trị hiện tại.

Việc thay đổi phương pháp hoặc phối hợp điều trị nên được thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng

Khi sử dụng sản phẩm từ dược liệu, nên tìm hiểu rõ nguồn gốc, thành phần, hướng dẫn sử dụng và thông tin của sản phẩm.

Không nên sử dụng các sản phẩm không rõ thành phần hoặc được quảng cáo với những công dụng vượt quá thông tin được công bố.

Trao đổi với nhân viên y tế khi có bệnh nền

Người đang điều trị bệnh mạn tính, sử dụng nhiều loại thuốc hoặc có tình trạng sức khỏe đặc biệt nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng thêm sản phẩm hay phương pháp YHCT.

7. Hiểu đúng về định hướng kết hợp y học cổ truyền và y học hiện đại

Việc Bộ Y tế chú trọng phát triển YHCT và tăng cường phối hợp với YHHĐ là một nội dung trong dự thảo Chiến lược quốc gia phát triển nền y học cổ truyền Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Điều này không đồng nghĩa với việc YHCT hay YHHĐ có thể thay thế cho nhau, cũng không có nghĩa tất cả người bệnh đều cần áp dụng đồng thời cả hai phương pháp.

Việc lựa chọn phương pháp chăm sóc hoặc điều trị cần được cân nhắc dựa trên tình trạng sức khỏe, bệnh lý, thuốc đang sử dụng và hướng dẫn chuyên môn. Đối với người dân, hiểu đúng về vai trò của từng phương pháp và chủ động trao đổi với nhân viên y tế trước khi phối hợp sẽ giúp hạn chế những rủi ro không mong muốn.

8. Kết luận

Phát triển y học cổ truyền trong hệ thống y tế là một trong những nội dung được Bộ Y tế chú trọng trong dự thảo chiến lược đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Bên cạnh việc nâng cao năng lực YHCT tại tuyến cơ sở, dự thảo còn đặt mục tiêu phát triển nhân lực, dược liệu, nghiên cứu khoa học và số hóa tri thức truyền thống.

Với người dân, việc tiếp cận YHCT có thể được cân nhắc tùy theo nhu cầu và tình trạng sức khỏe. Khi muốn sử dụng đồng thời phương pháp YHCT và YHHĐ, nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để lựa chọn cách sử dụng phù hợp, thay vì tự ý phối hợp các phương pháp điều trị.

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc hướng dẫn điều trị của nhân viên y tế. Các mục tiêu nêu trong bài được trình bày theo dự thảo chiến lược của Bộ Y tế và có thể được điều chỉnh trong quá trình hoàn thiện.