Khò khè có đờm do đâu? Dấu hiệu nguy hiểm và cách xử lý

Nội dung chính

Khò khè có đờm không phải một bệnh riêng lẻ; tiếng rít xuất hiện khi luồng khí đi qua phế quản thu hẹp, còn dịch nhầy kích thích phản xạ ho khạc.

Trẻ nhỏ khò khè kèm đờm cần được theo dõi nhịp thở, sức bú và độ tỉnh táo; không tự dùng thuốc hoặc vỗ rung lồng ngực. Người lớn cũng cần để ý mức độ khó thở và diễn tiến triệu chứng; viêm phế quản, hen và COPD đều có thể gây tiếng khò, còn đờm đổi màu chưa đủ chứng minh nhiễm khuẩn.

Bài viết giúp bạn hiểu rõ nội dung qua bốn phần: (1) dấu hiệu và bệnh liên quan; (2) cảnh báo cần thăm khám; (3) chăm sóc khi nhẹ, dùng thuốc đúng chỉ định và phòng tái phát; (4) tổng kết hướng xử lý. Nếu khó thở dữ dội, tím tái hoặc lơ mơ, hãy gọi cấp cứu 115.

Câu hỏi liên quan bài viết
Khò khè có đờm là dấu hiệu của bệnh gì?

Khò khè kèm đờm có thể xuất hiện trong viêm phế quản, hen suyễn, COPD hoặc viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ. Những bệnh này đều có thể khiến đường dẫn khí thu hẹp và tăng tiết chất nhầy, nhưng cần xem xét thêm độ tuổi, diễn tiến và triệu chứng đi kèm để xác định nguyên nhân. [1]

Xem các nhóm nguyên nhân thường gặp

Làm sao để biết bé có đờm và đang thở khò khè?

Tiếng khò khè từ ngực thường rõ hơn khi bé thở ra, khác với tiếng khụt khịt do nghẹt mũi. Bé có thể ho, nhiều dịch nhầy hoặc thở nghe rít, nhưng chỉ dựa vào âm thanh chưa đủ để xác định có đờm trong phế quản. Cha mẹ nên theo dõi thêm nhịp thở, sức bú và biểu hiện bất thường của bé. [1]

Xem cách nhận biết tiếng khò khè

Trẻ 2 tuổi thở khò khè kèm đờm có phải hen suyễn không?

Một đợt khò khè kèm đờm chưa đủ để kết luận trẻ 2 tuổi mắc hen suyễn. Ở độ tuổi này, trẻ cũng có thể thở khò khè khi nhiễm virus đường hô hấp, đặc biệt sau một đợt cảm lạnh hoặc sổ mũi. Nếu triệu chứng tái diễn, rõ hơn về đêm hoặc kèm khó thở, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ nhi. [6]

Tìm hiểu nguyên nhân khò khè ở trẻ nhỏ

Trẻ thở khò khè, nhiều đờm nhưng không ho có đáng lo không?

Không ho không có nghĩa tiếng khò khè ở trẻ là vô hại, bởi đường thở vẫn có thể bị thu hẹp dù trẻ chưa xuất hiện phản xạ ho rõ rệt. Nếu tiếng thở bất thường kéo dài hoặc trẻ bú kém, thở nhanh, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám; trường hợp co kéo ngực rõ, tím tái hoặc ngừng thở cần cấp cứu ngay. [5]

Bé bị khò khè và có đờm, cha mẹ nên làm gì để bé dễ chịu hơn?

Chăm sóc tại nhà chỉ phù hợp khi bé còn tỉnh táo, thở tương đối dễ và bú hoặc ăn gần như bình thường. Cha mẹ có thể vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách, tránh khói bụi và tiếp tục theo dõi nhịp thở của trẻ. Không tự vỗ rung lồng ngực hoặc khí dung thuốc; nếu bé thở nhanh, bú kém hay khó thở tăng, cần đưa đi khám.

Xem cách chăm sóc trẻ khi khò khè

Trẻ sơ sinh khò khè có đờm uống thuốc gì?

Thuốc điều trị cho trẻ sơ sinh cần do bác sĩ lựa chọn sau khi thăm khám, không nên tự dùng kháng sinh hoặc thuốc khí dung. Viêm tiểu phế quản ở trẻ thường liên quan đến virus nên kháng sinh không được sử dụng thường quy. Nếu trẻ bú ít, thở nhanh hoặc tiếng khò khè tăng dần, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm. [5]

Xem lưu ý dùng thuốc khi khò khè

Người lớn thở khò khè kèm đờm khi nào cần cấp cứu?

Khó thở dữ dội, tím tái hoặc lơ mơ khi đang khò khè là dấu hiệu cần cấp cứu ngay. Đặc biệt, người bệnh không nói trọn câu, đau ngực dữ dội, ho ra nhiều máu hoặc khó thở đột ngột sau cơn sặc cần được xử lý khẩn cấp. Hãy gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu gần nhất thay vì tiếp tục chăm sóc tại nhà. [1]

Xem các dấu hiệu cần cấp cứu ngay

Người lớn bị khò khè, nhiều đờm có thể chăm sóc tại nhà thế nào?

Các biện pháp hỗ trợ tại nhà gồm ngồi thẳng, nghỉ ngơi, uống đủ nước và tránh khói bụi khi biểu hiện còn nhẹ. Vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý có thể giảm dịch nhầy vùng mũi họng nhưng không trực tiếp xử lý tình trạng hẹp phế quản. Người mắc hen hoặc COPD cần tuân thủ thuốc đã được kê, đồng thời đi khám nếu triệu chứng tăng lên.

Xem cách giảm khó chịu tại nhà

Mục lục bài viết (9 mục)

Khò khè có đờm thường bị xem là biểu hiện của cảm lạnh hay viêm họng. Nếu âm thanh này kéo dài, tái diễn nhiều lần, kèm tức ngực hoặc khó thở, bạn cần được thăm khám thay vì tiếp tục tự xử lý cảm tính.

Tiếng thở bất thường cũng dễ bị nhầm với tiếng rít, tiếng lục cục ở cổ, tiếng khụt khịt do nghẹt mũi, thậm chí tiếng ngáy lúc ngủ.

→ Đọc thêm: Nhận diện các kiểu thở có tiếng kêu

Bài viết dưới đây giúp nhận diện đúng tình trạng, khoanh vùng nguyên nhân, lựa chọn cách xử lý và xác định thời điểm cần đi khám hay cấp cứu.

1. Khò khè có đờm: dấu hiệu nhận biết và nhóm nguyên nhân

Infographic khò khè có đờm gồm bốn dấu hiệu, bốn nhóm nguyên nhân và sơ đồ phế quản ứ dịch.
Dấu hiệu nhận biết và nhóm nguyên nhân gây khò khè có đờm

Khò khè có đờm thường được nhận biết qua tiếng rít hoặc huýt sáo phát ra từ sâu trong lồng ngực, rõ hơn khi thở ra. Người bệnh có thể cảm thấy nặng ngực, vướng đờm, ho rồi khạc ra chất nhầy màu trắng, vàng hoặc xanh. [1]

Đây không phải một bệnh riêng lẻ mà là tổ hợp triệu chứng có thể xuất hiện khi lòng phế quản thu hẹp, dịch nhầy tích tụ bên trong. Luồng khí đi qua khoảng hẹp tạo nên tiếng rít, huýt sáo, còn đờm kích thích phản xạ ho khạc. [1]

Bệnh lý/ Tình trạngCơ chếMẫu xuất hiện và dấu hiệu gợi ýĐối tượng thường gặp
Viêm phế quản cấpNiêm mạc phế quản sưng viêm, tăng tiết chất nhầy.Khởi phát sau cảm lạnh hoặc nhiễm virus; ho khan hay ho đờm, đau họng, mệt, khó chịu ở ngực. Cơn ho thường dưới 3 tuần. [3]Mọi độ tuổi.
Hen suyễnPhế quản viêm kéo dài, tăng nhạy cảm, co thắt từng cơn và tăng tiết đờm nhầy.Ho, tiếng rít khi thở, khó thở, tức ngực tái diễn, rõ hơn về đêm, sáng sớm, lúc vận động hoặc sau khi tiếp xúc với không khí lạnh, dị nguyên, khói bụi. [2]Trẻ em, người lớn; thường có tiền sử dị ứng.
COPD, nhất là viêm phế quản mạnĐường dẫn khí sưng viêm, thu hẹp, tăng tiết dịch.Ho đờm dai dẳng, tiếng thở rít, khó thở khi gắng sức; triệu chứng có thể nặng lên từng đợt. [4]Người trung niên, cao tuổi; có tiền sử hút thuốc, tiếp xúc khói bụi lâu năm.
Viêm tiểu phế quảnCác nhánh dẫn khí nhỏ bị viêm, phù nề, ứ dịch.Bắt đầu bằng chảy nước mũi hoặc triệu chứng cảm lạnh; sau đó trẻ ho, thở rít, thở nhanh, bú kém, ăn kém. [5]Chủ yếu là trẻ dưới 2 tuổi, nhất là dưới 12 tháng.

Khi thấy con thở khò khè có đờm, cha mẹ không nên vội cho rằng trẻ mắc hen suyễn. Viêm tiểu phế quản thường gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, nhất là sau một đợt sổ mũi, cảm lạnh. Trẻ 1-5 tuổi cũng có thể gặp tình trạng này nhiều lần do nhiễm virus, chưa đủ căn cứ kết luận hen. [6]

Tiếng khò khè nhỏ đi không có nghĩa là trẻ đang khỏe hơn. Nếu đường thở bị hẹp nghiêm trọng, tiếng khò khè có thể nhỏ dần hoặc biến mất dù trẻ khó thở hơn. Nếu trẻ phải gắng sức để thở và âm thanh đột ngột nhỏ đi, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.

2. Khò khè có đờm: khi nào nên đi khám? Cấp cứu?

Infographic phân biệt hai mức dấu hiệu khò khè có đờm: cần khám sớm và cần cấp cứu ngay.
Dấu hiệu cần khám sớm và cần cấp cứu khi khò khè có đờm

Tình trạng này có thể xuất hiện trong một đợt viêm rồi giảm dần, nhưng cũng có thể tái diễn nhiều lần, nhất là về đêm. Lượng đờm nhiều hay ít không phản ánh mức độ nghiêm trọng. Cần chú ý cách người bệnh lấy hơi, sức ăn và trạng thái tỉnh táo để nhận biết khi nào nên đi khám hoặc cần xử lý khẩn cấp.

2.1. Trường hợp cần thăm khám sớm

Người lớn nên đến khoa nội tổng quát hay hô hấp; trẻ nhỏ cần bác sĩ nhi đánh giá. Không cần chờ đủ các dấu hiệu. Việc thăm khám sớm đặc biệt cần thiết khi có một trong các biểu hiện sau:

  • Tiếng thở bất thường mới xuất hiện, lặp lại nhiều lần, ngày càng rõ hơn.
  • Khó thở mới xuất hiện, tăng hơn trước, dù vẫn nói được trọn câu.
  • Khò khè có đờm kéo dài, tái diễn nhiều lần hoặc tăng dần theo thời gian.
  • Cơn ho kèm đờm kéo dài, lượng đờm tăng rõ hoặc có lẫn một ít máu.
  • Tiếng thở rít rõ hơn khi vận động, về đêm, làm gián đoạn giấc ngủ.
  • Kèm sốt, đau ngực, thở nhanh hoặc khó thở từ nhẹ đến vừa.
  • Người đã mắc hen, COPD hay bệnh phổi mạn nhận ra biểu hiện ở đợt này nặng hơn những lần trước.

Trẻ nhỏ chưa biết mô tả cảm giác trong ngực, nên cha mẹ hãy chú ý cách con lấy hơi, sức bú, bữa ăn. Nhịp thở nhanh, bú ít, ăn kém, hoặc âm thanh bất thường rõ dần là lúc cần đưa trẻ đi khám.

Những biểu hiện trên chưa nhất thiết đòi hỏi cấp cứu, song không nên tiếp tục tự theo dõi nhiều ngày. Thăm khám giúp xác định nguyên nhân, đánh giá mức độ bất thường và lựa chọn hướng xử lý phù hợp.

2.2. Dấu hiệu cần cấp cứu

Cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến khoa cấp cứu nếu xuất hiện một trong các nhóm dấu hiệu sau:

Nhóm dấu hiệuBiểu hiện cần chú ý
Suy hô hấp rõKhó thở dữ dội, thở hổn hển, không nói trọn câu.
Ở trẻ nhỏ, lồng ngực co kéo rõ, trẻ phát tiếng rên, xuất hiện quãng ngừng thở. [1] [5]
Dấu hiệu thiếu oxyMôi, lưỡi, da chuyển tím tái; sắc da nhợt nhạt bất thường. [1]
Suy giảm ý thức, thể trạngLơ mơ, lú lẫn, phản ứng chậm, kiệt sức, ngất, khó đánh thức. [5]
Nghi phản ứng dị ứng nghiêm trọngTiếng rít xuất hiện kèm sưng môi, lưỡi, mặt hay họng. [1]
Nghi hóc dị vậtTiếng khò khè xuất hiện đột ngột sau cơn sặc, kèm ho yếu, không nói hoặc khóc được, tím tái. [1]
Ho ra máu, đau ngựcHo ra nhiều máu; đau ngực dữ dội đi cùng cảm giác ngộp thở, nặng ngực.

Với nhóm dấu hiệu này, chăm sóc tại nhà không còn phù hợp.

3. Khò khè có đờm nên xử lý, phòng ngừa tái phát thế nào?

Infographic xử lý và phòng ngừa khò khè có đờm: dùng thuốc đúng, tránh khói bụi, uống nước, nghỉ ngơi, theo dõi tái phát.
Cách xử lý và phòng ngừa khò khè có đờm tái phát

Những cách dưới đây phù hợp khi biểu hiện còn nhẹ, người bệnh vẫn tỉnh táo, sinh hoạt gần như thường ngày. Nếu có dấu hiệu cảnh báo, cần đi khám hoặc cấp cứu; về lâu dài, kiểm soát nguyên nhân vẫn là cách hạn chế tái phát.

3.1. Dùng thuốc đúng theo kế hoạch điều trị

Người đã được chẩn đoán hen hay COPD nên bám sát kế hoạch điều trị: đúng thuốc, đúng liều, đúng thời điểm, đúng kỹ thuật dùng dụng cụ hít. Không tự tăng giảm liều, ngừng thuốc khi vừa thấy dễ chịu hoặc dùng thêm thuốc hít ngoài hướng dẫn.

Viêm phế quản cấp và viêm tiểu phế quản ở trẻ thường do virus. Kháng sinh không làm loãng đờm, cũng không được dùng thường quy cho những trường hợp nhiễm virus này. Đờm chuyển sang vàng/ xanh chưa đủ để tự kết luận nhiễm khuẩn. Việc sử dụng thuốc cần dựa trên đánh giá chuyên môn để hạn chế tác dụng phụ và nguy cơ kháng kháng sinh. [5]

3.2. Giảm khó chịu khi biểu hiện còn nhẹ

Nếu tiếng thở bất thường rõ hơn sau khi tiếp xúc với khói thuốc, thuốc lá điện tử, nhang, bụi, nấm mốc hay mùi hóa chất, hãy di chuyển sang nơi thoáng, ít khói bụi và tránh để luồng khí lạnh thổi trực tiếp vào mặt.

Một số biện pháp hỗ trợ có thể áp dụng gồm:

  • Điều chỉnh tư thế: Người lớn thấy khó thở nhẹ nên ngồi thẳng, tựa lưng, nới lỏng cổ áo và trang phục bó sát. Nếu nằm khiến ngực nặng hơn, hãy nâng nhẹ phần đầu, vai.
  • Uống đủ nước: Chia nhỏ lượng nước trong ngày, ưu tiên nước ấm nếu thấy dễ chịu; giúp hạn chế mất nước và đờm đặc.
  • Vệ sinh mũi họng: Khi nghẹt mũi hoặc có nhiều dịch, có thể dùng nước muối sinh lý để vệ sinh mũi họng theo cách phù hợp với độ tuổi; chỉ súc họng khi đã biết súc và nhổ an toàn. Cách này giúp làm sạch dịch mũi họng, không trực tiếp giảm tiếng khò từ lồng ngực.
  • Giảm nhịp hoạt động: Tạm dừng vận động nếu cảm giác hụt hơi tăng, tiếng khò khè rõ hơn. Sau khi đã dễ chịu, nên trở lại sinh hoạt từ từ, tránh cố sức.

Lưu ý khi chăm sóc trẻ: Trẻ sơ sinh cần nằm ngửa trên mặt phẳng chắc và phẳng khi ngủ; không kê gối hay tạo độ dốc. Với trẻ viêm tiểu phế quản, cha mẹ không tự vỗ rung lồng ngực hoặc khí dung thuốc. [7]

Vỗ rung không được áp dụng thường quy, chỉ thực hiện khi nhân viên y tế đánh giá trẻ gặp khó khăn trong việc tống dịch và hướng dẫn cụ thể. Khí dung khác với xông hơi; thuốc giãn phế quản và corticosteroid khí dung phải dùng đúng chỉ định, liều lượng, thiết bị.

3.3. Hạn chế tái phát về lâu dài

Nếu tiếng khò kèm đờm vẫn trở lại dù đã dùng thuốc đúng hướng dẫn, người bệnh nên đi khám lại. Ghi nhận thời điểm xuất hiện triệu chứng, nơi vừa đến hoặc yếu tố vừa tiếp xúc sẽ giúp nhận ra tác nhân gây khởi phát.

Bên cạnh đó, hãy ngủ đủ giấc, ăn uống đủ chất và cân đối, vận động vừa sức, rửa tay thường xuyên và tiêm chủng theo khuyến cáo để hỗ trợ duy trì sức khỏe, giảm nguy cơ nhiễm trùng hô hấp.

Cần hạn chế các yếu tố có thể làm triệu chứng nặng hơn như khói thuốc, bụi, nấm mốc, nhang khói hoặc không khí lạnh. Thay vì kiêng khem theo quan niệm “nóng trong người”, nên tập trung tránh những tác nhân thực tế khiến khò khè hoặc đờm tăng lên.

4. Tổng kết

Khò khè có đờm cần được đánh giá dựa trên khả năng hô hấp, diễn tiến triệu chứng và bệnh lý nền, không chỉ qua màu đờm hay độ lớn của tiếng thở. Người bệnh nên đi khám nếu tình trạng kéo dài, tái diễn hoặc tăng dần; các dấu hiệu như khó thở dữ dội, tím tái, giảm tỉnh táo hay nghi dị vật cần được xử lý cấp cứu.

Bên cạnh việc tuân thủ hướng điều trị, người hay ho, nhiều đờm hoặc khó chịu tại cổ họng có thể tham khảo TPBVSK Thiên Môn Bổ Phổi Bình Đông với công dụng hỗ trợ bổ phổi, giảm ho và dịu họng do viêm họng, viêm phế quản. Sản phẩm không thay thế thuốc điều trị hen suyễn, COPD, nhiễm trùng hô hấp hoặc các trường hợp khò khè cần thăm khám y tế. [8] [9]

* Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Bài trọng tâm: Hô hấp và Phổi

Đọc theo thứ tự để nắm đủ chủ đề

  1. 1Ho có đờm: Nguyên nhân, 6 dấu hiệu nguy hiểm và cách giảm đúng
  2. 2Ho lâu ngày không khỏi: Nguyên nhân, dấu hiệu cần khám và cách xử lý đúng
  3. 3Ho về đêm: 6 nguyên nhân thường gặp và cách giảm ho để ngủ ngon hơn
  4. 4Ho khan không đơn giản – cách nhận biết sớm bệnh hô hấp nguy hiểm

Khám phá chủ đề khác

Bài mới đăng

Để lại bình luận

      Để lại lời nhắn

      Dược Bình Đông
      Logo
      Zalo

      Giỏ hàng