Cổ họng lúc nào cũng có đờm là bệnh gì? 7 nhóm nguyên nhân và cách xử lý

Nội dung chính

Cổ họng lúc nào cũng có đờm không phải một bệnh riêng; viêm đường hô hấp, chảy dịch mũi sau, trào ngược, hen hoặc bệnh phổi có thể gây ra tình trạng này.

Cảm giác vướng họng không đồng nghĩa với việc người bệnh thực sự khạc ra nhiều đờm. Chất nhầy từ mũi xoang có thể chảy xuống họng, còn trào ngược gây cảm giác bám dính; vì vậy, thời điểm xuất hiện và dấu hiệu đi kèm quan trọng hơn việc chỉ nhìn màu đờm.

Bài viết giúp bạn hiểu rõ nội dung qua 3 phần: (1) dấu hiệu cảnh báo khi đờm kéo dài, (2) bảy nhóm nguyên nhân như viêm hô hấp, bệnh mũi xoang, trào ngược và bệnh phổi, (3) cách giảm kích ứng, vệ sinh mũi họng, điều chỉnh sinh hoạt và dùng thuốc đúng hướng dẫn.

Câu hỏi liên quan bài viết
Không ho, không đau họng nhưng vẫn có đờm ở cổ họng là bệnh gì?

Đờm ở cổ họng dù không ho có thể do dịch mũi xoang chảy xuống họng hoặc trào ngược gây kích ứng. Người bệnh đôi khi chỉ thấy dịch nhầy bám dính, phải hắng giọng hoặc nuốt nhiều lần mà không khạc ra được. Các dấu hiệu như nghẹt mũi, ợ chua hoặc khàn tiếng giúp định hướng nguyên nhân. [1] [8]

Tìm hiểu các nguyên nhân thường gặp

Vì sao có cảm giác vướng đờm ở cổ họng nhưng khó khạc ra?

Cảm giác vướng đờm khó khạc không phải lúc nào cũng do lượng đờm trong đường thở tăng lên. Trào ngược có thể kích thích họng, tạo cảm giác lớp nhầy bám dính dù người bệnh không khạc ra nhiều. Nếu kèm nghẹt mũi, dịch mũi chảy xuống họng cũng là nguyên nhân cần xem xét. [8]

Phân biệt cảm giác vướng do trào ngược

Vướng đờm ở cổ họng lâu ngày khi nào cần đi khám?

Đờm vướng cổ họng kéo dài hơn 2 tuần hoặc tái diễn nhiều lần là lý do nên đi khám để tìm nguyên nhân. Đờm lẫn máu, đau ngực, sốt kéo dài, hụt hơi hoặc sụt cân cần được đánh giá sớm. Nếu khó thở dữ dội hay môi tím, hãy gọi cấp cứu ngay. [1] [6]

Xem dấu hiệu và thời điểm cần khám

Không ho nhưng có đờm ở cổ họng kèm khó thở có nguy hiểm không?

Đờm vướng họng kèm khó thở cần được chú ý, dù người bệnh không có cơn ho rõ ràng. Hen suyễn và một số bệnh phổi có thể gây tăng tiết chất nhầy, khò khè hoặc hụt hơi. Khó thở dữ dội, môi tím, lú lẫn hay ho ra dịch bọt hồng là dấu hiệu phải cấp cứu. [3]

Nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm

Cách tống đờm ra khỏi cổ an toàn tại nhà là gì?

Làm loãng đờm và giảm kích ứng họng là cách hỗ trợ đờm thoát ra dễ hơn, thay vì cố khạc mạnh. Bạn có thể uống đủ nước, giữ không khí dễ chịu và tránh khói thuốc, bụi. Nếu có dịch mũi chảy xuống họng, rửa mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách cũng có thể giúp giảm vướng. [1]

Xem cách chăm sóc để dễ khạc đờm

Đờm nhiều ở cổ họng phải làm sao nếu thường xuyên tái diễn?

Đờm ở cổ họng tái diễn cần được xem xét nguyên nhân nền thay vì chỉ tìm cách khạc cho hết. Nếu có nghẹt mũi, hãy chú ý vệ sinh mũi; nếu triệu chứng tăng sau ăn hoặc khi nằm, nên điều chỉnh bữa tối và tư thế. Khi đờm không giảm hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, bạn nên đi khám. [1] [5]

Xem cách xử lý đờm tái diễn

Vì sao cổ họng nhiều đờm vào buổi sáng?

Đờm nhiều vào buổi sáng có thể liên quan đến dịch mũi chảy xuống họng khi nằm hoặc chất nhầy ứ trong phế quản. Nghẹt mũi, hắt hơi gợi ý bệnh mũi xoang; ho khạc đờm kéo dài ở người hút thuốc cần lưu ý viêm phế quản mạn hoặc COPD. [1] [4]

Xem nguyên nhân đờm buổi sáng

Cổ họng nhiều đờm có nên tự dùng thuốc long đờm hoặc kháng sinh?

Không nên tự dùng thuốc long đờm hay kháng sinh khi chưa xác định nguyên nhân gây vướng đờm. Màu đờm vàng hoặc xanh không đủ để kết luận nhiễm khuẩn, còn thuốc cần phù hợp với từng bệnh lý. Người đang điều trị hen, dị ứng hoặc trào ngược nên tuân thủ đơn thuốc bác sĩ đã kê. [7]

Xem lưu ý về sử dụng thuốc

Mục lục bài viết (11 mục)

Cảm giác cổ họng lúc nào cũng có đờm khiến nhiều người liên tục hắng giọng, nuốt dịch hay khạc nhưng vẫn thấy vướng. Có người chỉ cảm nhận lớp nhầy mắc sâu, khó khạc ra; cũng có người khạc được nhưng triệu chứng nhanh chóng quay lại. Tình trạng đôi khi dai dẳng nhiều tuần dù không có biểu hiện cảm lạnh rõ ràng.

Vậy nguyên nhân do đâu, khi nào đáng lo và nên xử lý ra sao? Bài viết dưới đây sẽ giúp nhận diện các nguyên nhân thường gặp qua đặc điểm của đờm, dấu hiệu đi kèm, đồng thời gợi ý cách chăm sóc phù hợp.

1. Đờm vướng cổ họng kéo dài: Những dấu hiệu cần lưu ý

Infographic cơ chế đờm vướng cổ họng kéo dài và sáu dấu hiệu cần lưu ý, kèm cảnh báo gọi 115 khi khó thở dữ dội.
Cơ chế và dấu hiệu cần lưu ý khi đờm vướng cổ họng kéo dài

Cảm giác cổ họng lúc nào cũng có đờm không đồng nghĩa với một bệnh cụ thể. Bình thường, niêm mạc mũi, họng và phế quản tiết chất nhầy để giữ ẩm, giữ lại bụi bẩn và bảo vệ đường hô hấp. Khi niêm mạc bị kích thích hoặc viêm, chất nhầy có thể tiết nhiều hơn, trở nên đặc và khó đào thải, khiến đờm tích tụ và gây vướng họng. [1] [7]

Nếu tình trạng kéo dài hơn 2 tuần, thường xuyên tái diễn hoặc ngày càng nặng, bạn nên đi khám. Các dấu hiệu cần lưu ý gồm sốt kéo dài, đau ngực, khò khè, hụt hơi, mệt nhiều, chán ăn, vã mồ hôi ban đêm, sụt cân không rõ nguyên nhân. Đờm lẫn máu, dù chỉ vài vệt nhỏ, cũng cần được khám sớm. [1] [6]

Nếu khó thở dữ dội, môi tím, lú lẫn hoặc ho ra dịch bọt hồng, hãy gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu gần nhất.

Để định hướng nguyên nhân, cần xem xét thời điểm xuất hiện, đặc điểm của đờm và các triệu chứng đi kèm. Đây là cơ sở để phân biệt những nhóm nguyên nhân thường gặp dưới đây.

2. 7 nhóm nguyên nhân khiến cổ họng thường xuyên có đờm

Infographic bảy nhóm nguyên nhân gây đờm vướng cổ họng, kèm bốn biểu tượng chăm sóc tại nhà.
Bảy nhóm nguyên nhân khiến cổ họng thường xuyên có đờm

Không phải trường hợp nào vướng đờm trong cổ cũng có cùng nguyên nhân. Có trường hợp khởi phát sau một đợt viêm hô hấp; một số khác kéo dài âm ỉ, thay đổi theo tư thế, thời điểm trong ngày hay yếu tố tiếp xúc.

2.1. Viêm đường hô hấp cấp gây tăng tiết đờm ở cổ họng

Với viêm nhiễm hô hấp cấp, virus, vi khuẩn có thể làm niêm mạc sưng viêm, kéo theo lượng đờm tiết tăng lên trong thời gian mắc bệnh. Dịch nhầy từ mũi xoang chảy xuống sau họng, còn đờm từ phế quản, phổi được đẩy lên theo cơn ho, gây cảm giác vướng ở cổ. Tùy vị trí viêm, đặc điểm đờm nhầy cùng các triệu chứng đi kèm sẽ có sự khác biệt: [7]

Nhóm bệnhĐặc điểm dịch hoặc đờm thường gặpDấu hiệu đi kèm
Cảm lạnh, viêm mũi họngDịch trong/ trắng. Ban đầu khá loãng rồi dần đặc và dính hơnĐau rát họng, nghẹt mũi, sổ mũi, đau đầu [1]
Viêm phế quản cấpĐờm trong, trắng, vàng hay xanh. Lượng khạc ra tăng theo cơn hoHo rõ, mệt, đôi lúc khò khè hoặc khó chịu ở ngực
Viêm phổiĐờm thường đặc, đổi màu; một số trường hợp lẫn tia máuSốt, mệt nhiều, đau ngực, hụt hơi [7]

Màu sắc đờm chỉ mang tính tham khảo, không đủ để kết luận nhiễm khuẩn, càng không phải căn cứ tự dùng kháng sinh. Khò khè, đau ngực, hụt hơi dễ rõ hơn nếu tổn thương lan xuống phổi.

Nếu cảm giác vướng không giảm sau nhiều tuần, tái diễn cả khi không cảm lạnh, cần xem xét thêm những nguyên nhân kéo dài được trình bày ở các phần sau.

2.2. Viêm mũi dị ứng, viêm xoang gây dịch chảy xuống họng

Viêm mũi dị ứng hoặc viêm xoang khiến niêm mạc mũi tăng tiết dịch. Thay vì chảy ra phía trước, dịch có thể chảy xuống thành sau họng, gây cảm giác vướng đờm. Khi nằm, dịch dễ dồn về phía sau nên bạn cũng thường khó chịu hơn, phải nuốt nhiều lần, ho nhẹ hoặc hắng giọng; cảm giác khó chịu thường rõ hơn vào buổi sáng. [1]

Trong viêm mũi dị ứng, dịch thường trong, loãng, kèm hắt hơi, ngứa mũi, ngứa mắt. Với viêm xoang, dịch thường đặc hơn, màu trắng/ vàng/ xanh, kèm nghẹt mũi, giảm khứu giác, đau đầu, nặng vùng trán hay gò má. Dù đã nuốt hay khạc, cảm giác mắc phía sau họng vẫn dễ quay lại nếu tình trạng tăng tiết dịch ở mũi xoang chưa được kiểm soát.

2.3. Trào ngược dạ dày và họng thanh quản gây vướng đờm

Với trào ngược, thường không làm người bệnh khạc ra nhiều đờm. Khó chịu chính là cảm giác lớp nhầy dính bám trong cổ, khó làm sạch. Nguyên nhân là dịch dạ dày trào lên kích thích niêm mạc họng, thanh quản, khiến cổ họng vướng dai dẳng, muốn hắng giọng. Triệu chứng rõ hơn sau khi ăn no, ăn khuya hay lúc nằm nghỉ. [8]

Người bệnh cũng có thể bị ho khan, khàn tiếng vào buổi sáng, đau rát họng, vướng như có khối mắc trong cổ. Một số người còn ợ chua, nóng rát sau xương ức, thấy vị chua đắng trong miệng; riêng trào ngược họng – thanh quản đôi khi không gây triệu chứng tiêu hóa rõ ràng. [8] [5]

2.4. Hen suyễn gây tăng tiết dịch nhầy và cảm giác vướng đờm

Hen suyễn không phải lúc nào cũng gây đờm. Trong cơn hen, phế quản co thắt, niêm mạc phù nề, dịch nhầy tăng tiết và đặc dính, khó thoát ra ngoài. Cổ họng vì vậy dễ thấy vướng dù lượng đờm khạc không nhiều. [3]

Ho, khò khè, hụt hơi, cảm giác ngực bị siết chặt thường nổi bật hơn triệu chứng đờm. Các dấu hiệu có thể xuất hiện theo từng cơn, dễ tăng vào ban đêm, sáng sớm, lúc trời lạnh, sau vận động mạnh hay tiếp xúc với khói bụi, tác nhân gây dị ứng. [3]

2.5. COPD và viêm phế quản mạn gây ho khạc đờm kéo dài

Với người hút thuốc lâu năm hay thường xuyên tiếp xúc khói bụi, cảm giác cổ họng thường xuyên vướng đờm cần lưu ý. Đờm tích tụ do đường thở tăng tiết chất nhầy nhưng khả năng đưa dịch ra ngoài bị suy giảm khiến đờm tích tụ, rõ nhất vào buổi sáng. [4]

Viêm phế quản mạn gây ho khạc kéo dài. Ở bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, ho khạc đờm dễ đi cùng khò khè, các đợt nhiễm trùng hô hấp tái diễn và hụt hơi tăng dần lúc vận động. Đặc điểm đờm cũng thay đổi theo diễn tiến: [4]

Tình trạngĐặc điểm đờm
Giai đoạn ổn địnhCó ở hầu hết các ngày, nhiều hơn vào buổi sáng; màu trong hoặc trắng
Đợt bệnh trở nặngLượng tăng, đặc, khó khạc hơn; màu sắc thay đổi rõ so với bình thường.

Ho khạc đờm vào buổi sáng ở người hút thuốc không nên xem như một thói quen bình thường, nhất là khi triệu chứng kéo dài hoặc ngày càng rõ.

2.6. Giãn phế quản gây ứ đọng dịch nhầy và khạc nhiều đờm

Ở người mắc bệnh này, các nhánh phế quản giãn rộng khiến chất nhầy khó thoát ra ngoài, lâu dần ứ đọng lại. Mỗi cơn ho có thể đẩy lượng dịch tích tụ phần ứ đọng lên cổ, gây cảm giác vướng kèm khạc nhiều đờm hằng ngày. Tình trạng ứ đọng lâu ngày cũng khiến nhiễm trùng phổi hay tái diễn. [2]

Đờm thường nhiều hơn vào buổi sáng, nhất là sau khi thay đổi tư thế, mang màu trong, trắng, vàng hay xanh. Trong đợt bùng phát, đờm tăng rõ, đặc hơn, đổi màu. Một số trường hợp có tia máu, thậm chí ho ra máu. Khò khè, hụt hơi, đau ngực, mệt dai dẳng cũng dễ đi kèm. [2]

2.7. Các bệnh lý phổi, tim ít gặp gây đờm bất thường

Bên cạnh những nguyên nhân kể trên, một số bệnh ở phổi hay tim cũng làm thay đổi chất khạc ra. Cần lưu ý nhóm này nếu đờm kéo dài, có mùi hôi, lẫn máu hay đi cùng dấu hiệu suy giảm thể trạng.

Bệnh lýCơ chế gây tiết dịch bất thườngĐặc trưngDấu hiệu đi kèm
Lao phổiVi khuẩn lao gây viêm và tổn thương mô phổi, khiến dịch viêm được đẩy ra qua đường thở.Khạc đờm từ sâu trong ngực, đôi lúc lẫn máuHo từ 3 tuần trở lên, đau ngực, sốt, vã mồ hôi ban đêm, mệt mỏi, sụt cân [6]
Áp xe phổiỔ mủ hình thành trong phổi, và có thể thông với phế quản.Đờm mủ đặc, có mùi hay vị hôi; đôi lúc lẫn máuSốt, rét run, đau ngực, hơi thở hôi, chán ăn, suy nhược
Ung thư phổiKhối u cản trở dẫn lưu chất nhầy hay gây chảy máuKhông nhất thiết có khạc nhiều; xuất hiện tia máu hay đờm thay đổi rõ so với trướcCơn ho mới kéo dài, ho cũ nặng hơn thay đổi, đau ngực, hụt hơi, khàn tiếng, sụt cân
Suy tim, phù phổiTim bơm máu kém khiến chất lỏng ứ trong phổiHo ra dịch bọt trắng hay hồng, đôi khi lẫn máuKhó thở tăng lúc nằm, thở nhanh, mệt, phù chân

Các đặc điểm trên chỉ giúp định hướng, không đủ để tự chẩn đoán. Trường hợp khạc ra máu, đờm hôi hay ho dai dẳng kèm sụt cân cần được khám sớm; riêng dịch bọt hồng đi cùng khó thở dữ dội phải xử trí cấp cứu.

3. Cách giảm đờm vướng cổ họng và chăm sóc tại nhà

Nếu triệu chứng còn nhẹ, chưa có dấu hiệu cảnh báo, trước mắt nên làm loãng đờm, giảm kích ứng để cổ họng dễ chịu hơn. Cách chăm sóc cần dựa vào nguyên nhân gây vướng, không nên chỉ cố khạc hay tự dùng thuốc.

Trước hết, tránh các tác nhân kích ứng: khói thuốc, bụi, mùi hóa chất, không khí quá khô. Giữ nơi ở sạch, thoáng; điều hòa ở mức dễ chịu, máy tạo ẩm được vệ sinh đều đặn để hạn chế nấm mốc, vi khuẩn. [1]

Sau khi kiểm soát các tác nhân kích thích, người bệnh có thể áp dụng những biện pháp hỗ trợ phù hợp với đặc điểm đờm và vị trí gây khó chịu.

Nhóm xử lýNên làmCần tránh
Làm dịu họng, loãng đờmUống đủ nước, nhấp từng ngụm khi thấy vướng; dùng nước ấm nếu dễ chịu.
Duy trì độ ẩm phù hợp, nghỉ giọng, giữ ấm vùng cổ, vận động nhẹ.
Để thiếu nước, ở lâu trong phòng khô hay quá lạnh; hắng giọng, khạc mạnh, la hét, nói liên tục vì dễ tăng kích ứng
Giảm dịch mũi chảy xuống họngRửa mũi bằng nước muối sinh lý nếu bị nghẹt hoặc có dịch chảy xuống phía sau họng. Súc họng bằng nước muối sinh lý với tần suất phù hợp. [1]Tự pha dịch rửa mũi bằng nguồn nước không sạch, rửa mũi với áp lực mạnh
Điều chỉnh ăn uống và tư thếĂn vừa đủ, tránh bữa tối quá muộn.
Kê cao phần đầu lúc ngủ nếu cảm giác vướng tăng sau ăn hay khi nằm [5]
Ăn quá no, nằm ngay sau bữa ăn, tiếp tục dùng món ăn khiến triệu chứng rõ hơn
Dùng thuốc đúng cáchChỉ dùng thuốc long đờm, tiêu nhầy hay điều trị nguyên nhân theo tư vấn chuyên môn.
Người đang điều trị dị ứng, hen hoặc trào ngược cần tuân thủ đơn thuốc đã được kê.
Tự dùng kháng sinh, phối hợp nhiều thuốc ho, dùng lại đơn cũ, cho trẻ uống thuốc của người lớn

Hắng giọng, khạc mạnh liên tục dễ làm họng cùng dây thanh kích ứng thêm, khiến cảm giác vướng quay lại. Mỗi lần khó chịu, nên nuốt nhẹ, uống một ngụm nước hay nghỉ giọng thay vì liên tục cố khạc đờm.

Về lâu dài, cần duy trì những thói quen trên, đồng thời điều trị ổn định các bệnh nền. Nếu đờm không giảm, tái diễn nhiều lần hay đi cùng các dấu hiệu bất thường đã nêu, nên đi khám để xác định nguồn dịch và lựa chọn hướng xử lý phù hợp.

4. Tổng kết

Đờm ở cổ họng không phải là một bệnh riêng mà có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Nếu đờm kéo dài, thường xuyên tái diễn, khó khạc, có mùi hôi, lẫn máu hoặc kèm khó thở, đau ngực, sụt cân, bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Khi triệu chứng còn nhẹ, hãy uống đủ nước, hạn chế tiếp xúc với khói bụi, vệ sinh mũi họng phù hợp và tránh hắng giọng liên tục.

Bên cạnh việc điều chỉnh các thói quen sinh hoạt, người hay ho, vướng đờm và khó chịu ở họng có thể tham khảo TPBVSK Thiên Môn Bổ Phổi Bình Đông với công dụng hỗ trợ bổ phổi, giảm ho đờm, ho khan, đau rát họng do viêm họng, viêm phế quản. Sản phẩm cần được sử dụng đúng hướng dẫn, không thay thế thuốc điều trị hay việc thăm khám khi có dấu hiệu cảnh báo. [9] [10]

>> Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

Bài trọng tâm: Hô hấp và Phổi

Đọc theo thứ tự để nắm đủ chủ đề

  1. 1Ho có đờm: Nguyên nhân, 6 dấu hiệu nguy hiểm và cách giảm đúng
  2. 2Ho lâu ngày không khỏi: Nguyên nhân, dấu hiệu cần khám và cách xử lý đúng
  3. 3Ho về đêm: 6 nguyên nhân thường gặp và cách giảm ho để ngủ ngon hơn
  4. 4Ho khan không đơn giản – cách nhận biết sớm bệnh hô hấp nguy hiểm

Khám phá chủ đề khác

Bài mới đăng

Để lại bình luận

      Để lại lời nhắn

      Dược Bình Đông
      Logo
      Zalo

      Giỏ hàng