Sức khoẻ theo mùa: Khuyến cáo chủ động phòng ngừa sốt xuất huyết

Theo Bộ Y tế, trong 5 tháng đầu năm 2026, cả nước ghi nhận hơn 50.300 ca mắc sốt xuất huyết, tăng 2,5 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Thời tiết mưa nóng ẩm xen kẽ tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi vằn sinh sản mạnh. Chuyên mục “Sức khỏe theo mùa” gửi đến bạn đọc những cảnh báo quan trọng và giải pháp phòng ngừa hiệu quả.

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và lây truyền qua muỗi vằn Aedes aegypti. Bệnh có thể xảy ra ở cả trẻ em và người lớn với nguy cơ biến chứng nguy hiểm đến tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.

1. Sốt xuất huyết là gì? Triệu chứng của sốt xuất huyết 

Sốt xuất huyết do virus gây ra. Có 4 chủng virus sốt xuất huyết khác nhau, nên một người có thể bị mắc bệnh sốt xuất huyết tới 4 lần trong đời.

Thông thường, một ca bệnh sốt xuất huyết không có biến chứng nặng sẽ diễn tiến và phục hồi trong khoảng 7 đến 10 ngày kể từ khi xuất hiện cơn sốt đầu tiên:

• Giai đoạn 1: Sốt cao (3 ngày đầu)
  • Sốt cao đột ngột từ 39-40 độ C, uống thuốc hạ sốt rất khó giảm.
  • Đau đầu dữ dội, đau sau hốc mắt, đau mỏi tay chân và khớp xương.
  • Người mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn, da đỏ gồ lên hoặc nổi các chấm đỏ nhỏ dưới da.
• Giai đoạn 2: Giai đoạn nguy hiểm (Từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7)
  • Lưu ý đặc biệt: Lúc này người bệnh có thể đã bớt sốt hoặc hết sốt, nhưng đây mới là thời điểm nguy hiểm nhất.
  • Mạch máu bị thoát nước (thoát huyết tương): làm tích nước ở phổi, bụng, gây tụt huyết áp.
  • Dấu hiệu chảy máu: Chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, con gái/phụ nữ bị ra máu âm đạo bất thường.
  • Dấu hiệu nguy cấp cần đi cấp cứu ngay: Đau bụng dữ dội vùng bên phải, nôn ói liên tục, người lừ đừ, mệt lả, tay chân lạnh ngắt.
• Giai đoạn 3: Hồi phục (Từ ngày thứ 7 đến ngày thứ 10)
  • Hết sốt, người khỏe dần, thèm ăn trở lại, đi tiểu nhiều hơn và sức khỏe hồi phục hoàn toàn.

Tuy nhiên, thời gian hồi phục có thể kéo dài hơn đối với người cao tuổi, người mắc bệnh nền hoặc những trường hợp gặp biến chứng suy tạng, mất máu nặng.

2. Bộ Y tế cảnh báo nguy cơ diễn biến nặng và tử vong

Tỉnh Gia Lai đã ghi nhận ca tử vong đầu tiên do sốt xuất huyết năm 2026 ở nam bệnh nhân 37 tuổi (tiền sử đái tháo đường type 2) tự điều trị tại nhà 4 ngày trước khi nhập viện. Tại Hà Nội, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cũng cấp cứu một bệnh nhân nữ 69 tuổi mắc sốt xuất huyết tối cấp trên nền đái tháo đường. Dù chưa xuất hiện chảy máu cam hay chảy máu chân răng, bệnh nhân đã nhanh chóng rơi vào sốc, suy tuần hoàn và rối loạn đông máu nặng.

Cảnh báo từ chuyên gia: Người cao tuổi và người mắc bệnh nền (đái tháo đường, tim mạch, suy thận…) có nguy cơ chuyển nặng rất nhanh. Triệu chứng ban đầu thường không điển hình, dễ gây chủ quan khiến người bệnh nhập viện muộn.

Sốt xuất huyết phá vỡ quy luật dịch tễ

Dịch sốt xuất huyết hiện nay đang mất đi tính mùa vụ đơn thuần:

1. Gia tăng sớm: Số ca mắc duy trì ở mức cao ngay từ đầu năm, trước khi mùa mưa chính thức bắt đầu.
2. Ưu thế của tuýp DENV-2: Sự lưu hành phổ biến của tuýp virus này làm tăng tỷ lệ ca bệnh nặng và nguy cơ nhập viện.
3. Môi trường thuận lợi: Thời tiết mưa nắng thất thường làm gia tăng các điểm đọng nước, biến dụng cụ chứa nước hộ gia đình thành nơi sinh sản của muỗi Aedes aegypti.

Các biện pháp chủ động phòng ngừa

Ngành Y tế khuyến cáo người dân thực hiện đồng bộ các giải pháp sau:

Triệt tiêu nơi sinh sản của muỗi

• Đậy kín, cọ rửa và thay nước các dụng cụ chứa nước hàng tuần.
• Thu gom phế thải đọng nước (chai lọ, lốp xe) và giữ nhà cửa thông thoáng.

Phòng tránh muỗi đốt

• Mặc quần áo dài tay, ngủ màn kể cả ban ngày.
• Dùng bình xịt, kem chống muỗi hoặc vợt điện; phối hợp phun hóa chất diệt muỗi.

Theo dõi sức khỏe và thăm khám kịp thời

• Không tự điều trị: Đến cơ sở y tế ngay khi sốt, đau đầu, mệt mỏi.
• Không chờ xuất huyết mới khám: Bệnh có thể gây sốc và suy tạng dù chưa chảy máu.
• Tiêm vắc-xin: Tham khảo chỉ định tiêm vắc-xin phòng sốt xuất huyết từ bác sĩ.

*Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ/ Bộ Y tế

3. Sốt xuất huyết có tự khỏi được không?

Đối với các trường hợp ở mức độ nhẹ, hệ miễn dịch của cơ thể có thể tự tiêu diệt virus và bệnh nhân sẽ tự khỏi sau khoảng 7-10 ngày nếu được nghỉ ngơi, bù nước và dinh dưỡng đầy đủ.

Tuy nhiên, sốt xuất huyết KHÔNG THỂ xem là bệnh tự khỏi an toàn nếu thiếu sự theo dõi y tế. Lý do là vì giai đoạn nguy hiểm nhất (ngày 3 – ngày 7) thường xuất hiện khi bệnh nhân đã giảm sốt. Nhiều người lầm tưởng bệnh đã khỏi nên chủ quan, đến khi xuất hiện tình trạng sốc thoát huyết tương hay suy tạng thì đã rơi vào tình trạng nguy kịch.

4. Cách chăm sóc người bị sốt xuất huyết

Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho virus Dengue. Việc điều trị chủ yếu là điều trị triệu chứng, bù dịch và theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo:

• Bù nước và điện giải kịp thời: Uống nhiều nước Oresol, nước trái cây (cam, chanh, dừa), nước canh lỏng. Uống từng ngụm nhỏ liên tục trong ngày.
• Hạ sốt an toàn:
  • Chỉ sử dụng Paracetamol để hạ sốt và giảm đau với liều lượng theo đúng chỉ định của bác sĩ/dược sĩ (10-15mg/kg cân nặng/lần, cách nhau 4-6 tiếng).
  • Tuyệt đối KHÔNG dùng Aspirin hoặc Ibuprofen vì hai loại thuốc này làm tăng nguy cơ xuất huyết dạ dày và rối loạn đông máu nguy hiểm đến tính mạng.
• Chế độ ăn uống và nghỉ ngơi:
  • Ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu như cháo, súp. Bổ sung thực phẩm giàu vitamin C để tăng cường sức đề kháng.
  • Dành toàn bộ thời gian nghỉ ngơi tại giường, tránh vận động mạnh.
• Thăm khám y tế ngay khi xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm:
  • Đau bụng nhiều và liên tục.
  • Nôn ói liên tục (3 lần/giờ hoặc 4 lần/2 giờ).
  • Chảy máu chân răng, chảy máu cam, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
  • Lừ đừ, mệt mỏi, chân tay lạnh ẩm, tụt huyết áp.

5. Kết luận

Sốt xuất huyết không còn là căn bệnh “đến hẹn lại lên” mà đã trở thành mối nguy cơ thường trực. Chủ động diệt lăng quăng, phòng muỗi đốt và đi khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ là giải pháp cốt lõi để bảo vệ sức khỏe gia đình.

Lưu ý: Nội dung mang tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán, thăm khám và điều trị của bác sĩ chuyên khoa