Uống kháng sinh bị ho nhiều hơn: Khi nào cần lo ngại?

Cầm trên tay toa điều trị viêm họng, viêm amidan hoặc viêm phế quản gồm Amoxicillin, Cefuroxime hay Azithromycin, kèm thuốc kháng viêm và thuốc tiêu đờm, nhiều người kỳ vọng cơn ho sẽ sớm hết. Thế nhưng trong 1-2 ngày đầu, một số người có thể ho nhiều hoặc cảm thấy triệu chứng rõ hơn, có lúc ho sâu, nôn trớ, nhất là ở trẻ nhỏ.

Diễn biến trái với kỳ vọng dễ làm người bệnh và người nhà nghi ngờ chẩn đoán, loại thuốc đang dùng chưa phù hợp hay cơ thể đã “lờn thuốc”. Sự sốt ruột cũng dễ dẫn đến ý định tự giảm liều, ngừng thuốc giữa chừng hoặc đổi sang một loại khác.

Vì sao uống kháng sinh bị ho nhiều hơn và khi nào cần liên hệ bác sĩ? Cần nhìn vào toàn bộ diễn biến thay vì tự thay đổi toa chỉ dựa trên một biểu hiện riêng lẻ.

1. Uống kháng sinh bị ho nhiều hơn và dấu hiệu cần tái khám

Khi ho tăng trong thời gian dùng kháng sinh, cần theo dõi triệu chứng và liên hệ bác sĩ nếu diễn biến bất thường.

Ở một số người, uống kháng sinh bị ho nhiều hơn vì khi kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn và kiểm soát tình trạng nhiễm trùng, dịch tiết hô hấp và đờm ở phế quản sẽ bớt đặc quánh rồi loãng dần ra. Do đờm loãng dễ di chuyển và kích thích đường thở, cơ thể sẽ tự động tăng cường phản xạ ho để tống xuất toàn bộ dịch nhầy này ra ngoài, giúp làm sạch và thông thoáng hệ hô hấp. Vì vậy, người bệnh có thể có cảm giác ho hoặc khạc đờm nhiều hơn trong những ngày đầu điều trị. Tuy nhiên, chỉ riêng biểu hiện này chưa đủ để kết luận bệnh đang cải thiện.

Để nhận biết tình trạng đang tiến triển theo hướng thuận lợi, bạn có thể theo dõi đồng thời những thay đổi sau:

• Nếu ho và cảm giác kích ứng giảm dần, đờm dễ khạc hơn và người bệnh thấy dễ chịu hơn.
• Sốt và cảm giác mệt mỏi giảm, ăn uống khá hơn, giấc ngủ dần ổn định.
• Nhịp thở đều, không xuất hiện khò khè, thở rít hay rút lõm lồng ngực.

Nhìn theo chiều ngược lại, ho nhiều hơn đôi khi xuất phát từ cách sử dụng thuốc chưa phù hợp hoặc dùng sai chỉ định.

Trước hết, kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn, trong khi cảm lạnh hay cảm cúm thường do virus.

Một nguyên nhân khác là tự uống thêm thuốc cắt cơn ho trong lúc đường hô hấp còn nhiều đờm, phản xạ ho bị ức chế khiến dịch tiết khó được tống xuất và ứ đọng trong đường thở. Điều này có thể tạo cảm giác luôn vướng họng, muốn ho hoặc khiến cơn ho kéo dài hơn.

Sai lầm thường gặp khác là vừa thấy hạ sốt, triệu chứng nhẹ đi đã tự giảm liều, bỏ liều hoặc ngừng thuốc sớm vì nghĩ bệnh đã giảm, đồng thời nghi ngại dùng tiếp sẽ ảnh hưởng gan, thận. Liệu trình bị ngắt quãng dễ làm ổ nhiễm khuẩn chưa được kiểm soát hoàn toàn, làm các triệu chứng kéo dài hoặc tái phát.

Nếu đã dùng thuốc đúng chỉ định mà biểu hiện vẫn nặng lên, bác sĩ cần đánh giá thêm những nguyên nhân khác ngoài cách sử dụng. Vi khuẩn kháng thuốc làm tình trạng nhiễm khuẩn không đáp ứng như dự kiến; trong khi phản ứng dị ứng hoặc quá mẫn với thuốc biểu hiện qua khò khè hoặc co thắt phế quản ở một số trường hợp. Một khả năng khác là trào ngược dạ dày – thực quản, do dịch trào tiếp tục kích thích vùng họng.

Những nguyên nhân này khó phân biệt chỉ bằng theo dõi tại nhà. Cần tái khám nếu ho nặng dần, sốt cao kéo dài, khò khè, nôn trớ nhiều, đờm có máu hoặc thể trạng xấu đi. Nếu khó thở, tức ngực/họng, sưng môi/lưỡi/họng hoặc khó nói do khó thở, cần cấp cứu ngay.

2. Cách giảm ho khi đang uống kháng sinh

Chăm sóc đúng cách giúp giảm kích thích tạm thời và hỗ trợ phục hồi hô hấp trong khi vẫn duy trì đủ liệu trình kháng sinh.

Trước khi tìm cách giảm ho, cần bảo đảm kháng sinh được dùng đúng liều – đủ liệu trình theo chỉ định của bác sĩ, thường khoảng 5-7 ngày. Ngày thứ 3 thường là thời điểm nhiều người bắt đầu dao động. Có người muốn dừng vì triệu chứng tăng, trong khi người vừa hết triệu chứng lại nghĩ bệnh đã khỏi, đôi khi còn lo uống tiếp sẽ “nóng người”.

Trong thời gian dùng đơn đã kê, các biện pháp chăm sóc nên được lựa chọn dựa trên cơ chế gây ho thay vì áp dụng một cách chung chung.

Các biện pháp làm dịu tại chỗ chỉ hỗ trợ giảm kích thích tạm thời. Một thể trạng ổn định sẽ giúp đường hô hấp bớt nhạy cảm hơn, vì vậy nên ngủ đủ, nghỉ ngơi hợp lý, uống đủ nước ấm, bổ sung vitamin C từ cam, quýt, ổi và tập thở nhẹ nhàng.

3. Tổng kết

Tần suất ho tăng sau khi bắt đầu dùng kháng sinh không đủ để kết luận đơn thuốc có đang phát huy tác dụng hay không phù hợp. Cần tiếp tục tuân thủ liệu trình được chỉ định, theo dõi diễn biến chung và tái khám nếu xuất hiện biểu hiện bất thường.

Dù sốt và các biểu hiện viêm đã giảm, ho hoặc cảm giác kích ứng đường hô hấp vẫn có thể kéo dài thêm một thời gian. Vùng họng còn nhạy cảm nên cảm giác ngứa, dễ kích ứng hoặc những cơn ho kéo dài vẫn có thể xuất hiện trong nhiều ngày, đòi hỏi quá trình chăm sóc tiếp tục được duy trì.

Bên cạnh việc tuân thủ hướng dẫn điều trị, bạn có thể tham khảo các sản phẩm từ thảo dược để hỗ trợ chăm sóc sức khỏe hô hấp như Thực phẩm bảo vệ sức khỏe (TPBVSK) Thiên Môn Bổ Phổi của Dược Bình Đông. Công thức kết hợp Thiên môn đông, Bách bộ, Bạc hà, Trần bì, Tang bạch bì, Bình vôi, Gừng, Kinh giới và Atiso, giúp hỗ trợ bổ phổi, làm dịu cổ họng, giảm ho khan, ho có đờm cùng các triệu chứng do viêm họng, viêm phế quản.

Sản phẩm được sản xuất tại nhà máy đạt chuẩn GMP, phù hợp sử dụng trong giai đoạn chăm sóc và phục hồi sức khỏe hô hấp.

** Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.